Ingezonden: Zonder digitaal verbonden jongeren hebben plattelandsgebieden geen toekomst

Elk jaar staan duizenden jongeren op het platteland in Afrika, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied voor een moeilijke beslissing. In hun gemeenschappen is de internettoegang beperkt of zelfs volledig afwezig, zijn opleidingsmogelijkheden schaars en zijn de inkomsten uit de landbouw vaak onvoldoende om een zelfstandig bestaan op te bouwen. In de steden zien zij meer kansen, hoewel ook daar geen garanties bestaan. Velen besluiten daarom hun gemeenschap te verlaten.

Hun vertrek heeft gevolgen die veel verder reiken dan de families die zij achterlaten. De landbouwsector verliest een generatie die van essentieel belang is voor de invoering van nieuwe technologieën, het verhogen van de productiviteit en het moderniseren van productiemethoden. Het probleem is niet dat jongeren op het platteland talent of motivatie missen, maar dat zij onvoldoende mogelijkheden krijgen om hun vaardigheden te ontwikkelen. Al jarenlang bespreken we de digitale bereikbaarheid van plattelandsgebieden tijdens seminars en conferenties en in rapporten, terwijl talrijke gemeenschappen hun jongere generaties blijven verliezen.

Grote verschillen in internettoegang

Gegevens van de Internationale Telecommunicatie-unie (ITU), gepubliceerd op 3 november in het rapport Facts and Figures 2026, illustreren de omvang van deze uitdaging. Hoewel 76 procent van de wereldbevolking internet gebruikt, blijven de regionale verschillen aanzienlijk. In steden maakt 82 procent van de inwoners gebruik van internet, terwijl dat op het platteland slechts 63 procent is. In Afrika, waar slechts 42 procent van de bevolking internet gebruikt, ligt het aandeel internetgebruikers in stedelijke gebieden nog altijd meer dan twee keer zo hoog als op het platteland.

In Latijns-Amerika en het Caribisch gebied is de situatie relatief gunstiger, maar regionale gemiddelden verhullen grote ongelijkheden. De ITU-statistieken voor het Amerikaanse continent omvatten ook de Verenigde Staten en Canada, landen met een hoge mate van digitale connectiviteit. Daardoor is het moeilijk om de werkelijke omvang van de digitale achterstand in plattelandsgebieden van Latijns-Amerika en het Caribisch gebied vast te stellen.

Dit probleem is al jarenlang gedocumenteerd. Een onderzoek uit 2022 van het Inter-Amerikaans Instituut voor Samenwerking op Landbouwgebied (IICA), uitgevoerd door Sandra Ziegler en Joaquín Arias Segura, schatte dat 72 miljoen inwoners van plattelandsgebieden in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied geen internetverbinding hadden die voldeed aan minimale kwaliteitsnormen.

Uit het onderzoek bleek dat slechts 43,4 procent van de plattelandsbevolking beschikte over een internetverbinding die daadwerkelijk bruikbaar was, tegenover 79 procent van de stedelijke bevolking. Hoewel deze cijfers uit 2022 dateren, tonen zij de omvang van een ongelijkheid die blijvende aandacht vereist.

Jongeren zijn digitaal vaardig, maar missen kansen

De kloof wordt nog zorgwekkender als we naar de jongere generaties kijken. Volgens de ITU gebruikt in 2026 wereldwijd 86 procent van de jongeren tussen 15 en 24 jaar internet, tegenover 74 procent van de overige bevolking. Jongeren zijn beter vertrouwd met digitale technologieën en begrijpen de mogelijkheden ervan. Toch beschikken velen die in plattelandsgemeenschappen wonen niet over de noodzakelijke voorzieningen om deze mogelijkheden volledig te benutten.

De digitale transformatie verandert nu al de manier waarop voedsel wordt geproduceerd. Sensoren die een efficiënter waterbeheer mogelijk maken, weersinformatie die via smartphones beschikbaar is, systemen voor de traceerbaarheid van producten, toegang tot markten, digitale financiële diensten en applicaties die plagen kunnen herkennen, vergroten de mogelijkheden binnen de landbouw.

Veel van deze instrumenten kunnen bijzonder waardevol zijn voor kleine en middelgrote landbouwproducenten, mits zij toegankelijk zijn en aansluiten bij hun behoeften.

Technologie alleen verandert echter geen gemeenschap. Daarvoor zijn mensen nodig die de technologie kunnen begrijpen, aanpassen en toepassen. Jongeren kunnen hierin een doorslaggevende rol spelen, zowel op hun eigen landbouwbedrijven als door technologische diensten aan andere producenten aan te bieden.

Onderwijs en internettoegang moeten hand in hand gaan

Dit brengt ons bij een fundamenteel vraagstuk: de relatie tussen digitale connectiviteit en onderwijs. Al tientallen jaren benadrukken we dat onderwijs een van de belangrijkste middelen is om armoede te bestrijden en kansen te vergroten. Tegenwoordig krijgt die constatering een bijzondere betekenis voor plattelandsgebieden.

Het is niet voldoende om een gemeenschap van internet te voorzien als jongeren niet beschikken over de opleiding die nodig is om deze technologie productief te gebruiken. Internettoegang opent een deur, maar onderwijs, beroepsgerichte training en economische mogelijkheden stellen mensen in staat daadwerkelijk door die deur te stappen.

Scholen op het platteland zouden daarom ook centra moeten worden waar jongeren toegang krijgen tot technologie en opleidingen die aansluiten bij de economische activiteiten van hun regio. Landbouwvoorlichtingsdiensten kunnen jongeren uit de gemeenschappen zelf inschakelen als technici, opleiders en bevorderaars van innovatie. Deze combinatie kan de landbouwproductie versterken en tegelijkertijd nieuwe werkgelegenheid op het platteland creëren.

Overheden moeten digitale bereikbaarheid prioriteit geven

Wat moet er gebeuren? Allereerst moeten overheden digitale connectiviteit op het platteland beschouwen als een ontwikkelingsprioriteit en niet uitsluitend als een vraagstuk van telecommunicatie-infrastructuur. Fondsen voor universele dienstverlening, dekkingsverplichtingen voor telecomaanbieders en publieke en private investeringen kunnen bijdragen aan de uitbreiding van netwerken naar gebieden die momenteel onvoldoende worden bediend.

Daarnaast moeten de kosten van internettoegang worden verlaagd. Het feit dat ergens netwerkdekking aanwezig is, betekent immers niet automatisch dat inwoners de dienstverlening kunnen betalen. In veel landen vormen de kosten van apparaten en internetdiensten nog altijd een belangrijke belemmering, vooral voor gezinnen met lage inkomens. Programma’s die plattelandsscholen van internet voorzien, betaalbare apparatuur en tarieven die zijn afgestemd op de financiële draagkracht van gezinnen kunnen helpen deze kloof te verkleinen.

Alleen internet en scholing zijn niet voldoende

Het zou echter een vergissing zijn te denken dat digitale connectiviteit en opleidingen alleen voldoende zijn om de migratie van jongeren naar steden tegen te gaan. Jongeren hebben ook toegang nodig tot krediet, landbouwgrond en afzetmarkten, evenals omstandigheden die economische activiteiten binnen hun gemeenschappen levensvatbaar maken. De beslissing om op het platteland te blijven, moet een vrije keuze zijn die uitzicht biedt op vooruitgang en geen verplichting die voortkomt uit een gebrek aan alternatieven.

Ook de particuliere sector draagt een belangrijke verantwoordelijkheid. Telecommunicatiebedrijven, technologiebedrijven, leveranciers van landbouwbenodigdheden en agrarische ondernemingen zijn afhankelijk van producenten die in staat zijn innovaties toe te passen en concurrerende productieketens in stand te houden. Hun betrokkenheid moet zich vertalen in investeringen, opleidingen, werkgelegenheid en technologische oplossingen die aansluiten bij de praktijk van kleine en middelgrote landbouwbedrijven. Dat betekent ook dat commerciële kansen moeten worden gecreëerd voor ondernemingen die door jongeren op het platteland worden geleid.

Internationale samenwerking moet concrete resultaten opleveren

Afrika, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied kunnen op dit terrein veel van elkaar leren. Er bestaan waardevolle ervaringen met digitale landbouw, technisch onderwijs, landbouwvoorlichting en producentenorganisaties. Deze initiatieven kunnen op grotere schaal worden toegepast door nauwere samenwerking tussen landen en regio’s.

De uitwisseling van kennis en technologie moet echter worden omgezet in concrete projecten waarvan de resultaten aantoonbaar en meetbaar zijn. We beschikken inmiddels over voldoende onderzoeken en analyses om de omvang van het probleem te begrijpen.

We weten dat de digitale bereikbaarheid op het platteland ongelijk verdeeld is, dat de kosten voor veel gezinnen hoog blijven en dat het gebrek aan kansen veel jongeren ertoe aanzet om naar de steden te vertrekken. Wat nu nodig is, is dat deze kennis wordt omgezet in beleidsbesluiten, investeringen en programma’s waarvan de resultaten daadwerkelijk kunnen worden gemeten.

Jongeren moeten zelf hun toekomst kunnen bepalen

Het gaat er niet om jongeren tegen elke prijs te overtuigen op het platteland te blijven. Het gaat erom hun de omstandigheden te bieden waarin zij zelf hun toekomst kunnen bepalen, hun vaardigheden kunnen ontwikkelen en in de landbouw een moderne, productieve en waardige bron van bestaan kunnen vinden.

De toekomst van de landbouw zal in belangrijke mate afhangen van ons vermogen om nieuwe generaties op het platteland dezelfde kansen te bieden om te leren, te innoveren en vooruitgang te boeken als de kansen die zij momenteel buiten hun eigen gemeenschappen zoeken.

Jorge Werthein
Senior adviseur van de directeur-generaal van het Inter-Amerikaans Instituut voor Samenwerking op Landbouwgebied (IICA)