Geweld tegen zorgverleners blijft een ernstig probleem binnen gezondheidssystemen in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika en het Caribisch gebied. De Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO) waarschuwt dat het geweld niet alleen gevolgen heeft voor het welzijn van medewerkers, maar ook voor de kwaliteit en continuïteit van de zorg.
Volgens PAHO heeft wereldwijd ongeveer 62 procent van de zorgmedewerkers tijdens het werk te maken gehad met een vorm van geweld. Verbaal geweld komt het vaakst voor en wordt gemeld door 58 procent van de ondervraagden. Ongeveer 33 procent kreeg te maken met bedreigingen en 12 procent met seksuele intimidatie.
Tijdens een regionale bijeenkomst over het onderwerp, waaraan ongeveer 400 deelnemers uit 34 landen deelnamen, werd benadrukt dat geweld tegen zorgpersoneel nog vaak niet wordt gemeld en binnen sommige instellingen zelfs als onderdeel van het werk wordt beschouwd.
Een onderzoek in 22 landen, waaronder twintig landen in Latijns-Amerika, wees uit dat 66,7 procent van de ondervraagde zorgmedewerkers in het voorgaande jaar een vorm van agressie had meegemaakt. In ongeveer één op de tien gevallen ging het om fysiek geweld.
“Geweld tegen gezondheidswerkers mag niet worden beschouwd als een onvermijdelijk onderdeel van het werk”, zegt Silvana Luciani, hoofd van de afdeling Niet-overdraagbare Ziekten en Geweldpreventie van PAHO. Volgens haar gaat het zowel om een volksgezondheidsvraagstuk als om mensenrechten en het functioneren van gezondheidssystemen.
Verbaal geweld meest voorkomend
Het geweld kan verschillende vormen aannemen. Naast bedreigingen en fysieke aanvallen door patiënten of familieleden gaat het ook om intimidatie op de werkvloer, discriminatie, seksueel geweld en dreigingen die samenhangen met onveiligheid en georganiseerde criminaliteit.
Vooral verpleegkundigen en andere medewerkers die voortdurend rechtstreeks contact hebben met patiënten en gemeenschappen lopen volgens PAHO een verhoogd risico.
In het Caribisch gebied wordt verbaal geweld volgens deskundigen het vaakst gemeld door verpleegkundigen. Ook seksuele intimidatie vormt een probleem. Daarbij wordt gewezen op de noodzaak van veilige en vertrouwelijke systemen waarmee incidenten kunnen worden gemeld.
Vrouwen zijn extra kwetsbaar voor bepaalde vormen van geweld, waaronder seksuele intimidatie. Bijna 70 procent van het personeel binnen de gezondheidszorg bestaat uit vrouwen.
Gevolgen voor hele gezondheidszorg
Geweld heeft niet alleen lichamelijke en psychische gevolgen voor slachtoffers, maar kan ook leiden tot burn-out, ziekteverzuim en personeelsverloop. Daardoor kan het voor gezondheidsinstellingen moeilijker worden om voldoende gekwalificeerde medewerkers vast te houden.
Factoren zoals hoge werkdruk, lange wachttijden, personeelstekorten, onvoldoende middelen en gebrekkige communicatie met patiënten en familieleden kunnen de kans op incidenten vergroten. Ook vertragingen bij de behandeling en een gebrek aan medische middelen worden genoemd als mogelijke aanleiding voor agressie.
Daarnaast kunnen criminaliteit, gewapend geweld, crisissituaties en conflicten het risico verder verhogen.
Meer meldingen en betere bescherming nodig
Volgens PAHO wordt een aanzienlijk deel van de incidenten nooit gemeld. Medewerkers zouden onder meer bang zijn voor represailles of weinig vertrouwen hebben in bestaande meldingsprocedures.
De organisatie pleit daarom voor vertrouwelijke en toegankelijke meldsystemen, duidelijke protocollen voor preventie en onderzoek en betere bescherming van medewerkers.
Ook moeten zorgmedewerkers worden getraind in onder meer crisismanagement en technieken om conflicten te de-escaleren. Slachtoffers moeten daarnaast toegang krijgen tot medische en psychosociale ondersteuning.
PAHO benadrukt dat de primaire verantwoordelijkheid voor een veilige werkomgeving ligt bij overheden, werkgevers en gezondheidsinstellingen.
De organisatie heeft daarom een nieuwe factsheet uitgebracht met aanbevelingen voor onder meer wetgeving, beveiliging van zorginstellingen, registratie van incidenten, personeelstraining en samenwerking tussen de gezondheids-, veiligheids-, justitie-, onderwijs- en arbeidssector.
Volgens PAHO beschikken wereldwijd slechts 26 van de 195 lidstaten van de Wereldgezondheidsorganisatie over specifiek nationaal beleid of programma’s voor de veiligheid en gezondheid van zorgpersoneel.
De organisatie benadrukt dat geweld tegen zorgverleners niet onvermijdelijk is. Betere preventie en bescherming zijn volgens PAHO noodzakelijk om zowel zorgmedewerkers als de kwaliteit en beschikbaarheid van gezondheidszorg te beschermen.
