De massale vissterfte in de bovenloop van de Saramaccarivier heeft vragen opgeroepen over chemische vervuiling en mogelijke zware metalen. Eerste onderzoeken geven nog geen bewijs van metaalvergiftiging, maar juist sediment en langdurige ophoping kunnen voor mens en natuur belangrijk blijven.
De discussie over zware metalen in de Saramaccarivier vraagt om een belangrijk onderscheid. De aanwezigheid van een stof betekent niet automatisch dat sprake is van gevaarlijke vergiftiging. Het gezondheidsrisico wordt onder meer bepaald door de concentratie, de chemische vorm, de duur van blootstelling en de manier waarop mensen en dieren ermee in contact komen.
Zware metalen komen van nature voor in gesteente en bodem. Bekende voorbeelden zijn kwik, lood en cadmium. Ook arseen wordt bij milieuonderzoek vaak samen met zware metalen onderzocht, hoewel arseen chemisch gezien een metalloïde is. Mijnbouw kan deze stoffen uit gesteente vrijmaken, waarna ze via water, afvalstromen, slib of sediment in het milieu terecht kunnen komen.
Bij het eerste onderzoek naar de vissterfte in Boven Saramacca werden cyanide en kwik in watermonsters aangetroffen, maar volgens de Nationale Milieu Autoriteit lagen de gemeten concentraties beneden de gehanteerde normwaarden. Wel werden verhoogde waarden gevonden van onder meer ijzer, aluminium, mangaan, zwevende stoffen en Chemical Oxygen Demand. In onderzochte vissen werden geen verhoogde concentraties kwik, lood en cadmium aangetroffen. De analyse naar arseen was toen nog niet afgerond.
Zware metalen in de Saramaccarivier verdwijnen niet zomaar
Een belangrijk verschil tussen cyanide en zware metalen is wat er na een eventuele lozing gebeurt. Cyanide kan onder bepaalde omstandigheden relatief snel worden afgebroken, chemisch worden omgezet of door stromend water worden verdund. Daardoor kan een meting die dagen later wordt uitgevoerd een heel ander beeld geven dan op het moment van een mogelijke lozing.
Zware metalen zijn elementen. Ze verdwijnen niet door biologische afbraak. Ze kunnen wel van chemische vorm veranderen, zich aan bodemdeeltjes hechten of terechtkomen in slib en sediment. Dat betekent dat lage concentraties in stromend rivierwater niet automatisch uitsluiten dat stoffen eerder in het systeem terecht zijn gekomen of elders zijn opgeslagen.
Sediment kan geschiedenis van vervuiling bewaren
Juist daarom is sedimentonderzoek van groot belang. Stoffen die zich aan fijne bodem en slibdeeltjes binden, kunnen langere tijd op de rivierbodem aanwezig blijven. Veranderingen in zuurgraad, waterstroming of andere omstandigheden kunnen invloed hebben op de beschikbaarheid van deze stoffen voor organismen.
Bodemdieren zoals wormen, insectenlarven en kleine schaaldieren leven in of rond dit sediment. Wanneer verontreinigende stoffen door deze organismen worden opgenomen, kunnen ze vervolgens terechtkomen bij vissen en andere dieren die de organismen eten. Dat maakt onderzoek naar alleen het rivierwater onvoldoende voor het vaststellen van mogelijke langdurige ecologische effecten.
Schoon ogend rivierwater betekent niet automatisch dat mogelijke verontreiniging uit het ecosysteem verdwenen is.
Kwik kan zich ophopen in de voedselketen
Een bekend risico is bioaccumulatie. Daarbij neemt een organisme gedurende langere tijd een stof sneller op dan het lichaam die kan uitscheiden. Vooral methylkwik is hierbij belangrijk. Micro organismen kunnen bepaalde vormen van kwik omzetten in methylkwik, waarna de stof gemakkelijk door waterorganismen wordt opgenomen.
De Amerikaanse Environmental Protection Agency legt uit dat methylkwik zich kan ophopen in vissen en steeds hogere concentraties kan bereiken bij dieren hoger in de voedselketen. Grote roofvissen die andere vissen eten, kunnen daardoor uiteindelijk meer methylkwik bevatten dan kleinere soorten. Meer informatie hierover is te vinden bij de Amerikaanse EPA over blootstelling aan kwik.
Gevolgen verschillen per zwaar metaal
De gevolgen voor mensen hangen sterk af van het soort metaal en de hoeveelheid blootstelling. Kwik, en vooral methylkwik, kan schadelijk zijn voor het zenuwstelsel. Ongeboren kinderen en jonge kinderen zijn extra kwetsbaar omdat hun zenuwstelsel nog in ontwikkeling is.
Lood kan onder meer de hersenen, nieren en het hart en vaatstelsel beschadigen. De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat er geen blootstellingsniveau aan lood bekend is dat volledig vrij is van schadelijke gezondheidseffecten. Cadmium kan zich bij langdurige blootstelling in het lichaam ophopen, vooral in de nieren, en wordt in verband gebracht met nier en botschade. Langdurige blootstelling aan anorganisch arseen via water of voedsel verhoogt onder meer het risico op verschillende vormen van kanker.
Geen bewijs dat zware metalen vissterfte veroorzaakten
Voor de situatie in Boven Saramacca is terughoudendheid belangrijk. Op basis van de openbaar gemaakte onderzoeksresultaten kan niet worden geconcludeerd dat zware metalen de massale vissterfte hebben veroorzaakt. Evenmin kan worden gesteld dat de onderzochte vissen waren vergiftigd met kwik, lood of cadmium. De eerste visanalyses toonden juist geen verhoogde concentraties van deze drie metalen.
Key News berichtte eerder over deze eerste onderzoeksresultaten van de NMA in Boven Saramacca. Ook weken later was de precieze oorzaak van de vissterfte nog niet definitief vastgesteld. De autoriteiten hebben daarom aanvullend onderzoek naar water, vis, sediment en mogelijke vervuilingsbronnen aangekondigd.
Langdurige monitoring blijft noodzakelijk
De mogelijke langetermijngevolgen vragen om een bredere aanpak dan een eenmalige watermeting. Herhaald onderzoek naar sediment, bodem, verschillende vissoorten en andere waterorganismen kan duidelijk maken of stoffen zich door het ecosysteem verplaatsen. Wanneer daar aanleiding toe bestaat, kan ook onderzoek van gewassen op kostgronden en biologische monitoring bij bewoners relevant worden.
Voor bewoners langs de Saramaccarivier is vooral van belang dat onderzoeksresultaten duidelijk maken welke stoffen zijn onderzocht, welke normwaarden zijn gebruikt, waar en wanneer monsters zijn genomen en hoe de situatie zich over langere tijd ontwikkelt. Pas met zulke gegevens kan worden vastgesteld of eventuele vervuiling daadwerkelijk is verdwenen of dat bepaalde stoffen nog in het ecosysteem aanwezig blijven.
Disclaimer
Key News en The Key Network respecteren de vrijheid van meningsuiting zoals vastgelegd in de Grondwet van de Republiek Suriname. Ingezonden artikelen mogen echter niet worden gebruikt om personen te belasteren, ongefundeerde beschuldigingen te uiten, of de reputatie van individuen of Key News te schaden.
Artikelen die dergelijke inhoud bevatten, worden geweigerd. Key News kan op geen enkele wijze juridisch aansprakelijk worden gesteld voor de inhoud van ingezonden artikelen.
De volledige verantwoordelijkheid voor de inhoud van een ingezonden artikel ligt bij de auteur, en de inhoud weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs de mening van Key News.
