Analyse: Niet olie, maar financieel beheer wordt echte test voor Suriname

Tijdens de tweede parlementaire ronde over de Comptabiliteitswet 2024 stelde Lau dat de discussie niet mag blijven steken bij de vraag of de wet direct in alle onderdelen volledig uitvoerbaar is. Volgens hem is de echte vraag welke onderdelen uiterlijk vóór 1 januari 2028 operationeel moeten zijn om prudent beheer van de toekomstige olie-inkomsten te garanderen.

Daarmee legt Lau de nadruk op een bredere bestuurlijke kwestie: Suriname moet niet alleen klaar zijn om olie-inkomsten te ontvangen, maar vooral om die inkomsten verantwoord te beheren.

Niet de olie, maar het beheer wordt bepalend

De waarschuwing van Lau raakt aan een centraal punt in het debat over de toekomstige olierijkdom. Olie-inkomsten kunnen de staatsfinanciën versterken, investeringen mogelijk maken en de economie ondersteunen. Tegelijkertijd kunnen zij, bij zwak beheer, leiden tot hogere uitgaven, politieke druk, verspilling en grotere afhankelijkheid van inkomsten die sterk kunnen schommelen.

Lau stelt daarom dat de Comptabiliteitswet 2024 en het Spaar- en Stabilisatiefonds vóór het eerste oliejaar moeten functioneren. Niet alles hoeft volgens hem vóór 2028 perfect te zijn, maar de kern van het systeem moet wel werken. Daarbij noemt hij onder meer begrotingsregels, schuldankers, uitgavenplafonds, het Medium-Term Fiscal Framework, de Treasury Single Account, verplichtingenadministratie, cashflowmanagement, audit- en toezichtstructuren en de governance van het Spaar- en Stabilisatiefonds.

Deze onderdelen moeten voorkomen dat toekomstige olie-inkomsten zonder voldoende controle in de gewone overheidsuitgaven verdwijnen. Ze moeten ook helpen om de begroting voorspelbaarder te maken en de overheid te dwingen binnen duidelijke financiële grenzen te blijven.

Suriname weet wat moet gebeuren

Een belangrijk punt in Lau’s betoog is dat Suriname volgens hem niet vanaf nul hoeft te beginnen. De Comptabiliteitswet 2024 is volgens hem geen volledige breuk met het bestaande systeem, maar een modernisering van de wet uit 2019. Bestaande elementen zoals het verplichtingen-kasstelsel en het Integrated Financial Management Information System, IFMIS, zijn al aanwezig en op elkaar afgestemd. De nieuwe wet werkt vooral verder aan betere verantwoording, sterkere controle en aansluiting op het Spaar- en Stabilisatiefonds.

Volgens Lau zijn veel van de noodzakelijke stappen realistisch uitvoerbaar, omdat zij vooral vragen om bestuurlijke besluitvorming, centrale coördinatie, regelgeving en institutionele discipline. Met andere woorden: het probleem is niet alleen technisch. Het gaat vooral om de vraag of de overheid tijdig prioriteit geeft aan de uitvoering.

Dat maakt de komende jaren politiek gevoelig. De systemen die nu moeten worden ingevoerd, beperken namelijk ook de ruimte van toekomstige regeringen om olie-inkomsten zonder strikte voorwaarden uit te geven.

Politieke wil als grootste risico

Lau noemt de grootste uitdaging niet de wetgeving of internationale standaarden, maar de implementatie-aansturing, bestuurlijke prioritering, uitvoeringscapaciteit en politieke wil. Volgens hem beschikt Suriname al over technische ondersteuning, internationale begeleiding, voorbereidende Public Financial Management-trajecten en een modern wettelijk kader. De vraag is volgens hem daarom niet langer of Suriname weet wat moet gebeuren, maar of het land bereid is het tijdig uit te voeren.

Juist daarin ligt de kern van de bestuurlijke test. Wetgeving kan worden aangenomen, rapporten kunnen worden geschreven en internationale partners kunnen technische ondersteuning bieden, maar zonder consequente uitvoering blijven hervormingen papierwerk.

Voor Suriname is dat risico niet theoretisch. In de praktijk lopen hervormingen vaker vertraging op door politieke wisselingen, beperkte capaciteit binnen ministeries, gebrekkige coördinatie en onvoldoende controle op de uitvoering. Lau waarschuwt daarom dat gefaseerde invoering niet mag veranderen in uitstel.

Drie jaar om orde op zaken te stellen

Lau schetst een gefaseerde route richting 2028. In 2026 moet volgens hem de normatieve en institutionele voorbereiding plaatsvinden. Dan moeten onder meer de eerste begrotingsregels worden vastgesteld, een basisversie van het meerjarenkader worden ontwikkeld, schuldankers en uitgavenplafonds worden ingevoerd en de implementatie van de Treasury Single Account worden gestart.

In 2027 moet de nadruk verschuiven naar operationele implementatie. Dan moeten systemen, processen en toezicht daadwerkelijk gaan functioneren. Het gaat onder meer om een werkende Treasury Single Account, een functionerende verplichtingenadministratie, basisintegratie van IFMIS, effectief cashflowmanagement, registratiesystemen voor royalty’s en profit oil en audit- en compliancekaders.

Uiterlijk op 1 januari 2028 moet volgens Lau de derde fase zijn afgerond. Dan moeten de Comptabiliteitswet 2024 en het Spaar- en Stabilisatiefonds operationeel zijn, moet de governance actief functioneren en moeten olie-inkomsten volledig zijn geïntegreerd binnen de begrotingsdiscipline van de Staat.

Toezicht moet uitstel voorkomen

Een belangrijk onderdeel van Lau’s voorstel is versterkt toezicht. Hij noemt een PFM Steering Committee, halfjaarlijkse rapportages, KPI-monitoring, onafhankelijke audits en actieve betrokkenheid van De Nationale Assemblee als noodzakelijke voorwaarden. Zonder transparante monitoring kan gefaseerde implementatie volgens hem snel veranderen in gefaseerd uitstel.

Voor De Nationale Assemblee betekent dit dat haar rol verder moet gaan dan het aannemen van de wet. Het parlement zal ook moeten controleren of de regering de wet uitvoert, of deadlines worden gehaald en of de systemen daadwerkelijk werken voordat de olie-inkomsten op gang komen.

Daarmee krijgt het parlement een centrale rol in het bewaken van de toekomstige olierijkdom. Niet alleen de regering, maar ook DNA zal worden beoordeeld op de vraag of zij tijdig heeft toegezien op verantwoord financieel beheer.

Harde deadline in de wet

Lau pleit ervoor om wettelijk expliciet vast te leggen dat zowel de Comptabiliteitswet 2024 als het Spaar- en Stabilisatiefonds uiterlijk per 1 januari 2028 operationeel moeten zijn. Daarnaast moet de regering worden verplicht een implementatieprogramma vast te stellen, halfjaarlijks te rapporteren aan De Nationale Assemblee en onafhankelijke monitoring en audits toe te staan.

Die wettelijke deadline is volgens de redenering van Lau nodig om te voorkomen dat uitvoering wordt doorgeschoven. Het gaat niet om uitstel van hervormingen, maar om een route waarbij de belangrijkste beschermingsmechanismen vóór het oliejaar daadwerkelijk functioneren.

Bestuurlijke test voor de toekomst

De bredere boodschap van Lau is dat Suriname aan de vooravond staat van een periode waarin financiële discipline belangrijker wordt dan ooit. Olie-inkomsten kunnen veel mogelijk maken, maar zonder sterke regels en instituties kunnen zij ook bestaande zwaktes vergroten.

Zijn slotboodschap vat dat samen: Suriname zal uiteindelijk niet worden beoordeeld op de hoeveelheid olie die het land bezit, maar op de manier waarop de inkomsten worden beheerd, hoe sterk de instituties zijn en of het land de discipline heeft om nationale rijkdom duurzaam te beschermen.

Voor Key News is dit daarom niet alleen een parlementair debat over een financiële wet. Het is een vroege test voor de manier waarop Suriname zich voorbereidt op het oliejaar 2028. De kernvraag is niet of de olie komt, maar of de Staat op tijd klaar is om die rijkdom verantwoord te beheren.