Fiti Makandra, het structureel overleg van inheemse en tribale grootopperhoofden, heeft na een ontmoeting met president Jennifer Simons en koning Willem-Alexander op maandag 1 december 2025 gepleit voor een concreet traject van herstel en heling voor inheemsen en nazaten van tot slaaf gemaakten in Suriname.
In een verklaring, voorgehouden door Wilgo Ommen en granman Jimmy Toeroemang, stelt de organisatie dat excuses en een verzoek om vergiffenis belangrijk zijn, maar niet voldoende. Volgens voorzitter Wilgo Ommen was Fiti Makandra diep geraakt door de toespraak die de koning op 1 juli 2023 in Nederland hield over het slavernijverleden.
De erkenning van het aangedane leed en het onrecht en de kwalificatie van slavernij als misdaad tegen de menselijkheid, betekenen volgens Fiti Makandra veel voor de betrokken gemeenschappen. Ommen benadrukte dat de koning nu ook op Surinaamse bodem de eerder uitgesproken excuses en het verzoek om vergiffenis heeft bevestigd, zoals Fiti Makandra had voorgesteld.
Fiti Makandra wil dat Nederland, vanuit een moreel-ethische verantwoordelijkheid, nu overgaat tot concrete stappen. Daarbij wordt gepleit voor een breed, gezamenlijk herstelproces met inzet van wetenschappelijke deskundigheid uit Suriname en Nederland. De organisatie noemt onder meer herstel en traumaverwerking, onderwijs, gezondheidszorg, huisvesting, infrastructuur, waterbeheer, basis- en nutsvoorzieningen, milieuherstel en technologische en economische ontwikkeling.
De leiders stellen dat deze aanpak nodig is om structurele achterstelling, die volgens hen voortkomt uit de doorwerking van het slavernijverleden, systematisch weg te werken. Fiti Makandra wil daarom met de koning en de Surinaamse president werken aan wat zij omschrijven als de voltooiing van het proces van bevrijding en emancipatie van inheemsen en Afro-Surinamers.
Granman Jimmy Toeroemang zei namens de inheemse volken dat de stap van de koning wordt gewaardeerd, maar dat de toe-eigening en bezetting van leefgebied tot op de dag van vandaag zware gevolgen heeft voor het voortbestaan van inheemse gemeenschappen. Hij wees erop dat inheemsen zich, via een westerse juridische benadering, nog altijd moeten inspannen om terug te krijgen wat historisch en spiritueel altijd al van hen was. Toeroemang benadrukte daarnaast het belang van erkenning van inheemsen als oorspronkelijke volken van Suriname, een correcte beschrijving van hun rol in de geschiedenis en wettelijke erkenning van collectieve rechten.
Fiti Makandra kondigde aan zich in te zetten voor de instelling van een Surinaams team dat, met steun van Suriname en Nederland, moet werken aan de verdere invulling van het traject “na de komma”: het formuleren van een herstelprogramma en de financiering daarvan. De organisatie stelt dat schending van collectieve rechten van inheemsen en tribalen niet mag voortgaan en dat herhaling van onrecht uit het verleden moet worden voorkomen.
De verklaring is ondertekend door verschillende granmans, waaronder Albert Aboikoni (Saamaka), Remon Clemens (Kwinti), Simeon Glunder (Aluku), Leslie Valentijn (Matawai), Jozef Forster (Paamaka), Jimmy Toeroemang (Trio) en Ipomadi Pelenapin (Wayana), evenals VIDS-voorzitter Muriel Fernandes en Wilgo Ommen namens de Federatie Para Plantages.
