IKSur waarschuwt: tijdelijke bescherming lost Inheemse grondenrechten niet op

Inheemse grondenrechten staan opnieuw centraal in een oproep van het Inheems Kollektief Suriname, IKSur. De organisatie stelt dat Suriname bijna elf jaar na het arrest in de zaak van de Kaliña en Lokono volken nog altijd onvoldoende uitvoering heeft gegeven aan belangrijke onderdelen van de uitspraak van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens.

Volgens IKSur moeten traditionele gebieden juridisch worden erkend, afgebakend en gedemarkeerd. De organisatie zegt dat Inheemse dorpen hun gebieden zelf al in kaart hebben gebracht, maar dat de formele erkenning door de staat achterblijft. Daardoor zouden gemeenschappen volgens IKSur onvoldoende zekerheid hebben wanneer concessies of andere economische activiteiten hun traditionele leefgebieden raken.

De organisatie uit haar zorgen in een boodschap ter gelegenheid van de Internationale Dag van de Inheemse Volken op 9 augustus. Daarbij benadrukt IKSur dat bescherming van woongebieden belangrijk is, maar dat een beperkte beschermingszone rond dorpen volgens haar niet hetzelfde is als wettelijke erkenning van het volledige traditionele grondgebied.

IKSur kritisch over wet en Inheemse grondenrechten

Een belangrijk punt van kritiek is de voorgenomen Wet Bescherming Woon en Leefgebieden. Die wet moet bescherming bieden aan gebieden rond Inheemse en Tribale dorpen. De regering heeft eerder aangegeven dat de regeling bedoeld is als tijdelijke noodoplossing, terwijl verder wordt gewerkt aan het bredere vraagstuk van grondenrechten.

IKSur vindt de voorgestelde bescherming onvoldoende. Volgens de organisatie reiken traditionele leefgebieden veel verder dan de directe omgeving van een dorp. Bossen, rivieren, jachtgebieden, visgronden en andere plekken die van belang zijn voor het dagelijks leven, de cultuur en het levensonderhoud kunnen buiten de beschermde zone vallen.

Oproep tot daadwerkelijke inspraak

De organisatie stelt daarnaast dat Inheemse gemeenschappen onvoldoende betekenisvol zijn betrokken bij de totstandkoming van de wet. IKSur verwijst daarbij naar het principe van vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming, internationaal bekend als Free, Prior and Informed Consent, of FPIC.

Volgens IKSur moeten gemeenschappen daadwerkelijk kunnen meepraten en invloed kunnen uitoefenen op besluiten die hun woon en leefgebieden raken. Dat geldt volgens de organisatie niet alleen voor wetgeving, maar ook voor concessies, beschikkingen en projecten die gevolgen kunnen hebben voor traditionele gebieden.

“Bescherming zonder volledige erkenning biedt volgens IKSur geen zekerheid over traditionele gebieden.”

Arrest Kaliña en Lokono blijft belangrijk

IKSur verwijst nadrukkelijk naar het arrest van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens van 25 november 2015. In die zaak werd Suriname opgedragen maatregelen te nemen rond de erkenning en bescherming van de collectieve rechten van de betrokken Kaliña en Lokono gemeenschappen.

De organisatie vindt dat de uitvoering daarvan te langzaam verloopt. Ook vraagt IKSur aandacht voor Inheemse personen die in conflict komen met autoriteiten wanneer zij hun leefgebied verdedigen. Volgens de organisatie moeten nationale en internationale mensenrechtennormen zorgvuldig worden meegewogen in zaken waarin grondverdedigers worden vervolgd of veroordeeld.

IKSur vraagt regering om vier stappen

In haar boodschap roept IKSur de regering op om het arrest volledig uit te voeren en collectieve grondenrechten verder te formaliseren. Daarnaast wil de organisatie dat de voorgenomen wet wordt opgeschort of heroverwogen wanneer er volgens haar geen sprake is geweest van voldoende en effectieve inspraak.

Ook vraagt IKSur om het principe van FPIC daadwerkelijk toe te passen bij besluiten over gebieden en natuurlijke hulpbronnen. Verder wil de organisatie dat zaken tegen Inheemse grondverdedigers opnieuw worden bekeken wanneer er twijfel bestaat over de manier waarop mensenrechtennormen zijn toegepast.

Regering noemt wet tijdelijke bescherming

De regering heeft een andere nadruk gelegd bij de uitleg van de wet. President Jennifer Simons en de presidentiële werkgroep Decentralisatie en Grondenrechten hebben eerder aangegeven dat de regeling niet bedoeld is om het grondenrechtenvraagstuk te vervangen. De wet moet volgens de regering juist voorkomen dat zonder meer rechten of concessies aan derden worden toegekend binnen beschermde woon en leefgebieden.

De discussie over de wet loopt daardoor langs twee lijnen. De regering presenteert de maatregel als een vorm van directe bescherming, terwijl organisaties zoals IKSur vrezen dat tijdelijke bescherming onvoldoende is zolang het bredere juridische vraagstuk over Inheemse grondenrechten niet definitief is geregeld. Eerder schreef Key News over een vergelijkbare oproep van het Inheems Kollektief aan De Nationale Assemblee.

Breder debat over rechten en ontwikkeling

IKSur benadrukt dat de organisatie niet tegen ontwikkeling is, maar wel bezwaar heeft tegen ontwikkeling waarbij Inheemse gemeenschappen volgens haar onvoldoende zeggenschap hebben. De organisatie noemt ook toegang tot onderwijs, infrastructuur, gezondheidszorg en veiligheid als onderwerpen waarop gelijke behandeling en bescherming noodzakelijk zijn.

In de boodschap wordt de Surinaamse samenleving gevraagd na te denken over de positie van de oorspronkelijke bewoners en over de bescherming van bossen, rivieren, cultuur en bestaanszekerheid. IKSur stelt dat het debat niet alleen gaat over één wet, maar over de vraag hoe Suriname economische ontwikkeling, mensenrechten en de bescherming van traditionele leefgebieden met elkaar wil verbinden.

De Internationale Dag van de Inheemse Volken krijgt volgens IKSur daarom niet alleen een feestelijk karakter. De organisatie beschouwt 9 augustus ook als een moment van bezinning en roept op tot verdere dialoog over erkenning, rechtszekerheid en de toekomst van Inheemse gemeenschappen in Suriname.