Huishoudens en bedrijven in Suriname klagen dat zij nauwelijks kunnen anticiperen op stroomonderbrekingen, omdat een vast loadshedding schema uitblijft. Volgens informatie van Key News ligt dat niet alleen aan communicatie, maar ook aan de voortdurend wisselende belasting van het elektriciteitsnet.
Vele bedrijven en huishoudens vragen zich af waarom EnergieBedrijven Suriname, EBS, geen duidelijk loadshedding schema publiceert waarop zij hun werkzaamheden en dagelijkse activiteiten kunnen afstemmen. Key News verneemt dat EBS wel kan bepalen welke lijnen in aanmerking komen voor afschakeling, maar dat vooraf niet met zekerheid kan worden vastgesteld hoeveel lijnen op een bepaald moment daadwerkelijk uitgeschakeld moeten worden.
De reden is dat loadshedding direct samenhangt met de belasting van het elektriciteitsnet. Wanneer de vraag naar stroom lager uitvalt dan verwacht, hoeven minder lijnen te worden afgeschakeld. Als bijvoorbeeld vooraf rekening wordt gehouden met tien lijnen, kan het in de praktijk gebeuren dat slechts vier lijnen uitgaan omdat het tekort op dat moment kleiner is.
Het tegenovergestelde kan eveneens gebeuren. Wanneer het stroomverbruik plotseling hoger ligt, een productie eenheid uitvalt of minder vermogen beschikbaar is dan voorzien, kan EBS gedwongen zijn extra gebieden af te schakelen die niet op een eerder samengestelde lijst stonden. Een vooraf gepubliceerd schema kan daardoor kort voor of tijdens de uitvoering achterhaald raken.
Voor Sherine die een kinderdagverblijf draait is het onmenselijk dat de EBS geen schema kan produceren. “Ik heb hier kinderen en baby’s die opgevangen worden. Ik kan dan niet plannen, want drie tot vier uren zitten zonder stroom met kleintjes met deze hitte is onmenselijk. Ik kan de ouders van de kinderen ook niet adhoc bellen om de kinderen op te halen”, klaagt de ondernemer.
Waarom een loadshedding schema moeilijk vast te leggen is
EBS meldde op 25 augustus dat het elektriciteitsverbruik de afgelopen weken sterker is gestegen dan voorspeld. Volgens het bedrijf was er vóór die stijging al nauwelijks ruimte in de beschikbare productiecapaciteit. Er is momenteel geen reservevermogen beschikbaar, waardoor onverwachte storingen of technische uitval de noodzaak tot afschakeling onmiddellijk kunnen vergroten. EBS legt de situatie uit in een officiële mededeling over het toegenomen energieverbruik.
Dat betekent dat de netbeheerder op basis van de actuele belasting moet bepalen hoeveel vermogen van het systeem gehaald moet worden om te voorkomen dat het elektriciteitsnet instabiel raakt. In die situatie kan een loadshedding schema hooguit een indicatie geven, maar geen garantie dat precies dezelfde wijken op precies dezelfde tijden zonder stroom komen te zitten.
Kritiek op communicatie van EBS neemt toe
Juist die onzekerheid zorgt voor toenemende frustratie. Ondernemers geven aan dat zij personeel, productieprocessen, koeling, internetverbindingen en klanten moeilijk kunnen plannen wanneer onduidelijk is wanneer de stroom uitvalt. Ook huishoudens zeggen behoefte te hebben aan tijdige informatie om rekening te houden met koken, thuiswerken en andere dagelijkse behoeften.
Directeur Anand Kalpoe van de Energie Autoriteit Suriname heeft eveneens aangegeven dat de communicatie rond loadshedding beter kan. Hij vindt een vooraf gepubliceerd afschakelschema wenselijk, zodat burgers en bedrijven meer houvast hebben. Tegelijkertijd erkent hij dat schommelingen in de belasting het moeilijk maken om zo een schema altijd exact uit te voeren.
Een schema biedt houvast, maar de belasting van het net bepaalt uiteindelijk welke lijnen worden afgeschakeld.
Loadshedding schema ontslaat EBS niet van communicatieplicht
Dat een loadshedding schema technisch niet altijd precies kan worden uitgevoerd, betekent volgens critici niet dat EBS geen betere informatie kan verstrekken. Het bedrijf zou bijvoorbeeld kunnen werken met voorlopige tijdvakken en duidelijk kunnen aangeven dat gebieden alleen worden afgeschakeld wanneer de belasting dat noodzakelijk maakt, zijn enkele van de kritieken die men leest op social media. Wijzigingen zouden vervolgens zo snel mogelijk via de gebruikelijke communicatiekanalen kunnen worden doorgegeven.
Voor bedrijven en huishoudens kan zelfs een voorlopige planning waardevol zijn. “Al valt stroom dan niet weg op hun aangegeven tijdstip of data, ik kan er desnoods naar toe plannen. Maar zeg tenminste iets!”, zegt Sherine. De kritiek richt zich daarom niet alleen op het ontbreken van een gegarandeerd schema, maar vooral op de vraag hoeveel voorspelbaarheid EBS binnen de huidige technische beperkingen wél kan bieden.
Kritiek gaat verder dan alleen het loadshedding schema
De maatschappelijke kritiek richt zich intussen ook op de planning van EBS en de investeringen in nieuwe productiecapaciteit. DNA lid Jerrel Pawiroredjo stelde in het parlement dat het staatsbedrijf onvoldoende vooruit heeft gepland. Hij zei dat zijn groenteman beter kan plannen dan EBS en vroeg waarom de groeiende elektriciteitsvraag niet eerder tot concrete investeringen heeft geleid. Key News berichtte eerder uitgebreid over deze kritiek op EBS.
Ook de Energie Autoriteit Suriname wijst erop dat het huidige tekort niet plotseling is ontstaan. Volgens Kalpoe kampt Suriname met een tekort aan opwekcapaciteit van naar schatting 60 tot 80 megawatt. De vraag naar elektriciteit is de afgelopen jaren gegroeid, terwijl nieuwe productiecapaciteit niet in hetzelfde tempo is toegevoegd. Structureel nieuwe capaciteit kan bovendien pas over één tot twee jaar beschikbaar zijn.
Energiecrisis vraagt om structurele keuzes
Ook vicepresident Gregory Rusland heeft aangegeven dat de problemen binnen de elektriciteitssector niet plotseling zijn ontstaan. Hij wil opnieuw met EBS spreken over de beschikbare capaciteit, investeringsplannen en de maatregelen die nodig zijn om toekomstige tekorten te voorkomen. Daarmee wordt de discussie steeds nadrukkelijker verlegd van alleen noodmaatregelen naar de vraag waarom noodzakelijke uitbreidingen niet eerder zijn gerealiseerd.
De discussie over het loadshedding schema legt daarmee een groter probleem bloot. Zelfs wanneer EBS dagelijks een planning zou publiceren, blijft het onderliggende tekort bestaan. Zolang er onvoldoende reservevermogen is, kunnen onverwachte storingen of pieken in het verbruik ervoor zorgen dat meer gebieden moeten worden afgeschakeld dan aanvankelijk gepland.
Meer productie en reservevermogen noodzakelijk
De Energie Autoriteit Suriname pleit daarom voor uitvoering van het Elektriciteit Sector Plan, waarin onder meer uitbreiding van productiecapaciteit, onderhoud, reservevermogen en versterking van de netinfrastructuur aan de orde komen. Volgens de toezichthouder mag energiebesparing tijdens een crisis geen vervanging worden voor investeringen, planning en regulering. Lees hier meer over het Elektriciteit Sector Plan en de waarschuwingen van de EAS.
Voor bedrijven is de huidige situatie meer dan alleen ongemak. Een onverwachte stroomonderbreking kan leiden tot verlies van productie, beschadiging van apparatuur, problemen met gekoelde producten en extra kosten voor generatoren en brandstof. Kleine ondernemers zonder noodstroomvoorziening kunnen hun activiteiten zelfs volledig moeten stilleggen.
