Suriname kampt niet alleen met een tekort aan leerkrachten. Volgens onderwijsprofessional Loraine Hooplot-Vreden staat ook de kwaliteit onder druk wanneer onbevoegde leerkrachten of onvoldoende opgeleide onderwijsgevenden voor de klas staan zonder de juiste professionele begeleiding.
Hooplot-Vreden zegt dat het probleem van onbevoegde leerkrachten niet nieuw is. Vooral op junioren- en seniorenniveau zouden volgens haar zowel beperkt bevoegde als onbevoegde onderwijsgevenden werkzaam zijn. De discussie moet volgens haar daarom niet alleen gaan over het aantal mensen dat voor de klas staat, maar ook over de vraag of zij voldoende zijn toegerust om leerlingen verder te brengen.
Exacte cijfers over de omvang van het probleem heeft zij niet. Hooplot-Vreden zegt dat zij informatie hierover bij het ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur heeft opgevraagd, maar die niet heeft ontvangen. Daardoor blijft onduidelijk hoeveel leerkrachten volledig bevoegd, beperkt bevoegd of onbevoegd zijn voor het niveau waarop zij lesgeven.
De kwestie staat centraal tijdens een lezing die Hooplot-Vreden op donderdag 3 september 2026 verzorgt in het Lalla Rookh-gebouw. Onder de titel “Professionele ontwikkeling van leerkrachten: Wie is verantwoordelijk voor de kwaliteit van de leerkracht?” wil zij vooral bespreken wat er nu kan worden gedaan met de onderwijsgevenden die al voor de klas staan.
Onbevoegde leerkrachten vragen om meer dan noodoplossingen
Het lerarentekort heeft de afgelopen maanden opnieuw veel aandacht gekregen. Key News meldde op 23 augustus dat in verschillende delen van het Surinaamse onderwijs minstens 214 leerkrachten ontbreken. Het ministerie kijkt onder meer naar afgestudeerden, gepensioneerde leerkrachten, omscholing en digitaal onderwijs om vacatures op te vangen.
Volgens Hooplot-Vreden mag de discussie echter niet eindigen bij het vullen van openstaande plekken. “Het gaat in deze niet slechts om onbevoegd zijn, maar ook om onbekwaamheid”, stelt zij. Een onderwijsgevende kan formeel voor een klas worden geplaatst, maar daarmee is volgens haar nog niet gegarandeerd dat die persoon beschikt over voldoende vakkennis, pedagogische vaardigheden en didactische kwaliteit.
Kwaliteit van de leerkracht blijft doorslaggevend
“Als de leerkracht niet het niveau heeft, zal die de leerlingen niet tot grotere hoogten kunnen brengen”, zegt Hooplot-Vreden. Daarmee raakt de discussie volgens haar aan een bredere beleidsvraag. Het gaat niet alleen om voldoende mensen in de klas, maar ook om de kwaliteit van het onderwijs dat leerlingen dagelijks ontvangen.
Het lerarentekort kan die druk vergroten. Wanneer bevoegde leerkrachten vertrekken en vacatures moeilijk kunnen worden ingevuld, kunnen scholen genoodzaakt zijn andere personen in te zetten. Hooplot-Vreden wijst daarnaast op financiële waardering en toenemende werkdruk als factoren die invloed hebben op het beroep. “Er wordt steeds meer van de leerkracht geëist”, zegt zij.
“Investeer in de leerkrachten die je hebt.”
Wereldwijd tekort maakt professionalisering extra belangrijk
Het tekort aan leerkrachten is niet alleen een Surinaams probleem. Volgens UNESCO zijn er wereldwijd ongeveer 44 miljoen extra leraren nodig om tegen 2030 universeel basis- en voortgezet onderwijs te realiseren. De organisatie waarschuwt daarbij niet alleen voor tekorten, maar benadrukt ook het belang van goed opgeleide, ondersteunde en gemotiveerde leerkrachten.
Juist daarom verwijst Hooplot-Vreden naar de zogenoemde “Love the One You’re With”-strategie van onderwijskundige Dylan Wiliam. De kern daarvan is dat onderwijssystemen niet uitsluitend moeten wachten op nieuwe of beter gekwalificeerde leerkrachten, maar ook gericht moeten investeren in de professionele ontwikkeling van de mensen die al in het onderwijs werken.
Professionele ontwikkeling is gezamenlijke verantwoordelijkheid
“Een school kan dat helaas niet alleen”, benadrukt Hooplot-Vreden. Daarmee komt de vraag naar verantwoordelijkheid nadrukkelijk in beeld. Moet de individuele leerkracht zelf zorgen voor verdere ontwikkeling, ligt de hoofdrol bij de schoolleiding of moet de overheid structurele voorwaarden creëren voor scholing en begeleiding?
Volgens Hooplot-Vreden moet professionele ontwikkeling in ieder geval geen incidentele activiteit zijn. “Professionele ontwikkeling is belangrijk. Constante bijscholing is nodig.” Tijdens haar lezing wil zij onder meer ingaan op formatief handelen, waarbij leerkrachten het leerproces van leerlingen volgen en hun onderwijs daarop aanpassen.
Ook leerkrachten in het binnenland moeten toegang krijgen
Professionalisering mag volgens haar niet beperkt blijven tot Paramaribo en andere stedelijke gebieden. “Professionalisering geldt voor elke leerkracht. Ook die in het binnenland.” Dat betekent dat beleid rekening moet houden met afstand, bereikbaarheid en de praktische mogelijkheden van onderwijsgevenden buiten de hoofdstad om trainingen en begeleiding te volgen.
Voor Suriname is dat een belangrijk aandachtspunt. Wanneer de kwaliteit van het onderwijs moet worden versterkt, zal professionele ontwikkeling toegankelijk moeten zijn voor leerkrachten in alle districten en in het binnenland. Alleen opleidingen of trainingen aanbieden op locaties die niet voor iedereen bereikbaar zijn, kan bestaande verschillen juist in stand houden.
Geen eenvoudige oplossing voor complex onderwijsprobleem
Hooplot-Vreden waarschuwt ervoor het probleem terug te brengen tot één maatregel. Op de vraag welke drie ingrepen zij onmiddellijk zou doen wanneer zij verantwoordelijk was voor het onderwijsbeleid, antwoordt zij terughoudend. “We hebben een complex probleem dat niet simpelweg op te lossen is. Er zijn geen simpele oplossingen voor complexe problemen.”
Salaris, opleidingen, werkdruk, begeleiding, personeelsbehoud en kwaliteitsbewaking grijpen volgens deze benadering in elkaar. Dat maakt de discussie over onbevoegde leerkrachten breder dan alleen het bezit van een diploma. Wie al voor de klas staat, moet de mogelijkheid krijgen zich verder te ontwikkelen, terwijl tegelijkertijd duidelijke kwaliteitseisen noodzakelijk blijven.
Cijfers over onbevoegde leerkrachten blijven nodig
Een zwak punt in het huidige debat is het gebrek aan openbare cijfers. Hooplot-Vreden zegt dat zij niet beschikt over exacte gegevens over het aantal beperkt bevoegde en onbevoegde leerkrachten. Zonder zulke informatie is het moeilijk vast te stellen op welke niveaus, scholen of vakgebieden het probleem het grootst is en waar professionalisering het dringendst nodig is.
Actuele gegevens zouden beleidsmakers beter in staat stellen om gerichte maatregelen te nemen. Daarbij gaat het niet alleen om het aantal vacatures, maar ook om de kwalificaties van de mensen die al lesgeven, de aansluiting tussen hun bevoegdheid en het onderwijsniveau en de ondersteuning die zij nodig hebben.
Lezing stelt verantwoordelijkheid voor kwaliteit centraal
De lezing van 3 september moet uiteindelijk leiden tot één centrale vraag: wie is verantwoordelijk voor de kwaliteit van de leerkracht? Als een school uit noodzaak een beperkt bevoegde of onbevoegde onderwijsgevende inzet, moet duidelijk zijn wie voor begeleiding, bijscholing, evaluatie en verdere ontwikkeling zorgt.
De bijeenkomst wordt gehouden in het Lalla Rookh-gebouw aan de Lalla Rookhweg 54 en begint om 19.00 uur. De inloop is vanaf 18.30 uur. Voor het publiek geldt een bijdrage van SRD 100 bij de poort. Journalisten worden gevraagd zich vooraf te melden. Of de lezing ook wordt uitgezonden, is volgens Hooplot-Vreden nog niet bekend.
