OPINIE: SLM na 64 jaar: hoeveel mag nationale trots Suriname nog kosten?

Op 30 augustus 2026 bestaat de Surinaamse Luchtvaart Maatschappij officieel 64 jaar. SLM na 64 jaar is een mijlpaal die uitnodigt tot felicitaties, maar vooral tot een ongemakkelijke vraag: wat is er na ruim zes decennia over van de nationale trots die Suriname met de wereld moest verbinden?

De geschiedenis van de SLM begon met ambitie. In 1953 ontstond het idee voor een eigen Surinaamse luchtvaartmaatschappij, in 1955 begonnen binnenlandse vluchten en op 30 augustus 1962 werd de maatschappij officieel opgericht. Vanaf 1964 volgden internationale activiteiten. In november 1975 kwam de Mid-Atlantische verbinding naar Amsterdam. De eigen geschiedschrijving van Surinam Airways laat zien hoe sterk de maatschappij verweven raakte met de Surinaamse luchtvaart.

Die historische betekenis staat niet ter discussie. Voor Surinamers en de diaspora werd SLM onderdeel van familiebezoek, handel, toerisme en nationale identiteit. De vraag is alleen of historie voldoende reden is om een onderneming in leven te houden die al jaren financieel en operationeel onder druk staat.

SLM na 64 jaar: miljoenensteun zonder volledig financieel beeld

Daar begint het grootste probleem. Eind 2025 erkende de leiding dat de laatste jaarrekening uit 2015/2016 dateert. In augustus 2026 zei minister van Financiën en Planning Adelien Wijnerman dat SLM nog steeds ongeveer USD 2 miljoen per maand van de staat ontvangt, terwijl jaarverslagen uitblijven. Het ministerie wil die steun nu formaliseren als lening, zodat er afspraken komen over terugbetaling. Key News berichtte eerder uitgebreid over deze staatssteun aan SLM.

Dat klinkt zakelijker, maar verandert de fundamentele vraag niet: hoeveel geld is de staat bereid nog in SLM te steken voordat duidelijk wordt wat de samenleving daarvoor terugkrijgt? Een staatsbedrijf dat publieke middelen nodig heeft, kan niet jarenlang achterlopen met financiële verantwoording en tegelijk vertrouwen vragen.

Werkelijke schuld SLM blijft cruciale vraag

Ook over de werkelijke schuldpositie hangt al maanden mist. Minister Raymond Landveld stelde eerder dit jaar dat de schulden mogelijk aanzienlijk hoger liggen dan in eerdere plannen aan de regering is voorgespiegeld. Inmiddels beschikt de Raad van Commissarissen over een nieuw financieel rapport. Het totale bedrag is intern bekend, maar nog niet openbaar gemaakt, omdat de cijfers verder worden geanalyseerd en gevalideerd.

Dat is precies waar de schoen wringt. Wanneer de belastingbetaler wordt gevraagd een nationale onderneming overeind te houden, hoort daar maximale transparantie tegenover te staan. Zonder actuele cijfers is nauwelijks vast te stellen of SLM wordt gered of vooral nieuwe verplichtingen naar de toekomst doorschuift.

Nationale trots is geen vrijbrief voor onbeperkte miljoenensteun.

Kwetsbare operatie raakt vertrouwen van reizigers

De operationele werkelijkheid maakt het beeld niet rustiger. SLM is voor een belangrijk deel afhankelijk geworden van ingehuurde vliegtuigen en buitenlandse operators. Op de route van Paramaribo naar Amsterdam wordt een wetleaseconstructie gebruikt. De Airbus A340 van Universal Sky Carrier kende de afgelopen maanden meerdere verstoringen. Volgens recente berichtgeving wil SLM vanaf medio september voor deze route overstappen op een Boeing 777 van Eastern Airlines.

Regionaal ontstonden daarnaast problemen met ACMI-partner Global X. SLM erkende eind augustus dat de praktische uitvoering op onderdelen anders verliep dan schriftelijk was afgesproken. De maatschappij wil daarom met twee operators werken en tegelijk het eigen toestel PZ TCX zo snel mogelijk weer operationeel krijgen. Dat moet de afhankelijkheid van externe capaciteit verkleinen.

Europese veiligheidslijst vergroot reputatieprobleem

Een luchtvaartmaatschappij verkoopt in de eerste plaats betrouwbaarheid. Wanneer vluchten regelmatig worden gewijzigd, vertraagd of geannuleerd, raakt SLM niet alleen inkomsten kwijt, maar vooral vertrouwen. En vertrouwen is in de luchtvaart moeilijker terug te kopen dan een leasevliegtuig.

Daar komt een tweede reputatieprobleem bij. Sinds juni 2025 staan alle door Suriname gecertificeerde luchtvaartmaatschappijen op de Europese Air Safety List vanwege tekortkomingen in het nationale toezicht. Ook bij de Europese update van juni 2026 bleef Suriname op de lijst. SLM kan Amsterdam blijven bedienen via een goedgekeurde buitenlandse operator, maar voor het imago blijft het pijnlijk dat dit niet onder de eigen Surinaamse certificering kan.

Problemen zijn ouder dan huidige directie

Het zou te gemakkelijk zijn om alle problemen bij de huidige directie neer te leggen. De crisis bij SLM is niet in 2026 ontstaan. Opeenvolgende regeringen, directies en raden van commissarissen namen beslissingen over vloot, personeel, financiering en bestuur. Herstelplannen volgden elkaar op, maar structurele problemen bleven terugkeren.

Daarom wordt de kritiek in De Nationale Assemblée steeds scherper. Parlementariër Mahinder Jogi vroeg recent openlijk of het nog zinvol is SLM te behouden en eiste uitleg over ongeveer USD 25 miljoen aan staatssteun in dertien tot veertien maanden. Vicepresident Gregory Rusland zei enkele dagen later dat de regering op een beslissend punt is gekomen en dat ondersteuning niet zonder evaluatie kan doorgaan. De discussie gaat daarmee niet langer alleen over redden, maar over de voorwaarden waaronder redden nog verantwoord is.

Toekomst van SLM vraagt harde keuzes

Toch is SLM sluiten geen eenvoudige oplossing. Suriname heeft een grote diaspora, toeristische ambities en economische belangen in het Caribisch gebied, Noord-Amerika, Zuid-Amerika en Europa. Een nationale luchtvaartmaatschappij kan strategische waarde hebben. Maar strategische waarde is iets anders dan een blanco cheque. Als de staat SLM wil behouden, moet duidelijk worden welke routes rendabel of noodzakelijk zijn, hoeveel personeel daarbij hoort, welke vloot past en welk partnerschap of privaat kapitaal nodig is.

Ook de governance moet uit de politieke sfeer worden gehaald, want we hebben allemaal gezien wat de politiek heeft gedaan met de SLM. Een luchtvaartmaatschappij kan niet functioneren als topfuncties, toezicht en strategische keuzes telkens onderwerp worden van politieke strijd of bestuurlijke onrust. De recente discussie rond de Raad van Commissarissen, inclusief tegenstrijdige berichtgeving over de positie van president-commissaris Marlon Telting, helpt niet bij het herstel van vertrouwen. SLM heeft behoefte aan aantoonbare luchtvaartkennis, financieel management en bestuurders die op meetbare resultaten kunnen worden afgerekend. En dat is wat elke keer ontbreekt, als we terugkijken naar alle benoemingen binnen de SLM. Dat een aangetrokken persoon politiek gelinkt is, is half niet zo erg. Wat belangrijk is, is dat je de job aan kan en daar is er vaak genoeg in gebreke gebleven.

Geen nostalgie maar verantwoording

Na 64 jaar verdient SLM daarom geen nostalgisch verjaardagsverhaal, maar een volwassen besluit. De nationale carrier heeft Suriname decennialang letterlijk met de wereld verbonden. Dat verleden verdient respect. Maar respect voor het verleden mag geen vrijbrief worden om de toekomst zonder duidelijke voorwaarden te financieren.

De echte vraag is niet langer of Suriname van SLM houdt. De echte vraag is welke SLM Suriname zich nog kan veroorloven, welke prestaties tegenover nieuwe staatssteun komen te staan en of de politiek eindelijk bereid is die discussie met controleerbare cijfers in plaats van sentiment te voeren.