De mogelijke plaatsing van de historische binnenstad van Paramaribo op de UNESCO-lijst van bedreigd werelderfgoed komt volgens erfgoeddeskundige Stephen Fokké niet onverwacht. Hij stelt dat Suriname herhaaldelijk is gewaarschuwd voor bouwprojecten die het beschermde stadsbeeld aantasten, maar dat aanbevelingen van UNESCO en ICOMOS onvoldoende zijn opgevolgd.
“Als je weet hoe UNESCO werkt, dan weet je dat er vroeg of laat consequenties aan worden verbonden”, zegt Fokké. Volgens hem heeft Suriname voldoende tijd en mogelijkheden gehad om de plannen voor onder meer de nieuwe vergaderzaal van De Nationale Assemblée aan te passen.
Het Werelderfgoedcomité vergadert van 19 tot en met 29 juli in het Zuid-Koreaanse Busan. In het officiële ontwerpbesluit wordt voorgesteld de historische binnenstad van Paramaribo op de lijst van Werelderfgoed in Gevaar te plaatsen. Het gaat vooralsnog niet om een definitieve schrapping van de Werelderfgoedlijst. Het comité moet het ontwerpbesluit tijdens de vergadering nog behandelen.
Mogelijkheid om ontwerp aan te passen niet benut
Volgens Fokké dateren de plannen voor herontwikkeling van het DNA-complex uit de periode waarin Jennifer Simons voorzitter van het parlement was. Het gebouw dat in 1996 door brand werd verwoest, zou volgens hem op de oorspronkelijke locatie worden herbouwd. Het was aanvankelijk echter niet de bedoeling om daar ook een nieuwe grote vergaderzaal neer te zetten.
In de daaropvolgende DNA-termijn, onder voorzitterschap van Marinus Bee, werd volgens Fokké besloten het complex uit te breiden met een vergaderzaal. Hij stelt dat daarbij onvoldoende overleg is gevoerd met het ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur en de instanties die verantwoordelijk zijn voor de bescherming van het werelderfgoed.
“Men ging ervan uit dat, omdat het project uit de staatsbegroting werd gefinancierd, er geen overleg met UNESCO nodig was. Dat was een verkeerd besluit”, zegt Fokké tijdens ABC aktueel.
Er is later wel overleg geweest met UNESCO en de International Council on Monuments and Sites, ICOMOS. Op dat moment was volgens Fokké alleen de werkvloer aangebracht en was de fundering nog niet volledig gestort. Hierdoor bestond nog ruimte om het ontwerp te wijzigen.
“Er was op dat moment nog een mogelijkheid om het ontwerp aan te passen, maar men heeft daarvoor niet gekozen. Na de missie van UNESCO is toch besloten om volgens het oorspronkelijke ontwerp verder te bouwen”, aldus Fokké.
De UNESCO-ICOMOS-missie adviseerde onder meer om de omvang en hoogte van de vergaderzaal te verminderen. Het gebouw zou niet hoger mogen worden dan de nabijgelegen historische panden aan de Henck Arronstraat. Volgens het huidige UNESCO-rapport is de bouw in oktober 2025 echter hervat volgens het oorspronkelijke ontwerp. Het bijna voltooide gebouw heeft daardoor volgens de erfgoedorganisatie een onomkeerbare negatieve invloed op de uitzonderlijke universele waarde van de binnenstad.
Fokké legde uit protest functie neer
De gang van zaken rond de vergaderzaal leidde in oktober 2023 al tot het tijdelijke vertrek van Fokké als World Heritage Site Manager. Ook Vidya Narain, toenmalig secretaris-generaal van de Nationale UNESCO Commissie Suriname, legde haar functie neer. Beiden vonden dat hun waarschuwingen onvoldoende serieus werden genomen en dat de bouw gevolgen zou hebben voor de werelderfgoedstatus.
Na overleg met de toenmalige minister van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur hervatten zij in december 2023 hun werkzaamheden. Het ministerie kondigde destijds aan samen met UNESCO en ICOMOS naar een werkbare oplossing te zoeken.
Fokké zegt dat de huidige situatie laat zien waarom hij destijds aan de bel trok. “Ondanks de vele kritieken en waarschuwingen werd er niet geluisterd. Als aanbevelingen steeds worden genegeerd, moet je verwachten dat UNESCO daar uiteindelijk gevolgen aan verbindt.”
Ook parkeergarage Yogh onder kritiek
Niet alleen de DNA-vergaderzaal speelt een rol in de beoordeling. Ook de parkeergarage van Yogh aan de Domineestraat wordt door UNESCO genoemd. Key News berichtte in april 2024 al dat de Stichting Gebouwd Erfgoed Suriname bezwaar had gemaakt tegen de bouw en stelde dat de werkzaamheden zonder de vereiste vergunningen werden uitgevoerd.
ICOMOS adviseerde dat de parkeergarage niet hoger mocht worden dan het lagere gedeelte van het nabijgelegen Yogh Hospitality Hotel. Het gebouw is desondanks op de oorspronkelijke hoogte voltooid en in gebruik genomen. Volgens het UNESCO-rapport hebben de parkeergarage en de DNA-zaal samen een “cumulatieve, onomkeerbare negatieve invloed” op het historische stadsbeeld en hebben zij geleid tot verlies van historische authenticiteit en integriteit.
Daarnaast bestaan zorgen over plannen voor een twaalf verdiepingen tellend kantoorgebouw van de DSB Bank en een dertien verdiepingen tellende Yogh-kantoortoren. UNESCO waarschuwt dat ook deze projecten het beschermde stadsbeeld blijvend kunnen aantasten wanneer de hoogte en ontwerpen niet worden aangepast.
Waarschuwingen sinds 2024
Key News berichtte in september 2024 al over de waarschuwing van Fokké dat Paramaribo zijn plaats op de Werelderfgoedlijst zou kunnen verliezen. Hij wees toen op twee mogelijke gevolgen: plaatsing op de lijst van Werelderfgoed in Gevaar of, in het uiterste geval, volledige verwijdering van de Werelderfgoedlijst.
Minister Stephen Tsang van Openbare Werken en Ruimtelijke Ordening zei in juni van dit jaar dat de situatie voorkomen had kunnen worden. Hij wil samen met het parlement laten onderzoeken hoe de bouwprojecten ondanks de UNESCO-bezwaren toch konden worden voortgezet. Volgens Tsang waren de DNA-zaal en de parkeergarage bij zijn aantreden echter al vergevorderd.
Minister Dirk Currie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur verklaarde afgelopen zaterdag dat de regering zich over de kwestie beraadt. Bij het stilleggen of wijzigen van de projecten kunnen volgens hem schadeclaims ontstaan, maar daartegenover staat het grotere risico voor de internationale erfgoedstatus van Paramaribo.
Uit het ontwerpbesluit blijkt dat UNESCO Suriname op 5 juni schriftelijk heeft meegedeeld dat plaatsing op de gevarenlijst werd overwogen. De regering kreeg tot 15 juni de gelegenheid om te reageren. Bij de publicatie van het rapport had UNESCO nog geen antwoord van Suriname ontvangen.
Fokké vindt dat Suriname alsnog snel en inhoudelijk moet reageren en met UNESCO afspraken moet maken over herstelmaatregelen. Hij waarschuwt dat plaatsing op de gevarenlijst niet automatisch betekent dat Paramaribo direct zijn werelderfgoedstatus verliest, maar wel een duidelijke internationale waarschuwing vormt.
“Dit had voorkomen kunnen worden”, zegt hij. “Nu zal Suriname moeten aantonen dat het bereid is de bescherming van de historische binnenstad serieus te nemen.”
