Ingezonden: Loadshedding in kritisch perspectief

Rond 25 augustus 2026 verschenen berichten in de media dat rekening moest worden gehouden met loadshedding, oftewel beurtelingse stroomonderbrekingen, in het EBS-EPAR-voorzieningsgebied. Volgens energiespecialisten Samuel Mehairjan en Priyel Tedjoe is de samenleving onvoldoende geïnformeerd over de technische en organisatorische oorzaken van het tekort. Zij pleiten voor meer transparantie, concrete investeringsplannen en een structurele uitbreiding van de opwekcapaciteit.

Het EPAR-net bestrijkt de districten Paramaribo, Wanica, Para, Brokopondo, Commewijne en Saramacca en een deel van Coronie. Het netwerk voorziet het grootste deel van de huishoudens, instellingen en ondernemingen in Suriname van elektriciteit. De waarschuwing voor mogelijke stroomonderbrekingen heeft dan ook veel maatschappelijke onrust veroorzaakt.

Vervolgens ontstonden vragen over het tekort aan beschikbaar opwekvermogen en de ontwikkeling van het elektriciteitsverbruik. Een deel van de verklaringen die hierover is gegeven, is naar onze mening onvolledig of onvoldoende onderbouwd.

Behoefte aan duidelijke informatie

Elektriciteitsverbruikers verwachten van de bevoegde instanties een goede analyse en uitleg, gekoppeld aan adviezen over wat zij moeten en kunnen doen. Daarnaast verwachten zij een indicatief afschakelschema met tijdvakken en actuele wijzigingen, zodat duidelijk is wanneer en in welke buurten mensen mogelijk zonder stroom komen te zitten.

De verstrekte informatie heeft onvoldoende inzicht gegeven in de technische en organisatorische oorzaken van het tekort. De regering, het ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen, de Energie Autoriteit Suriname (EAS), de Energiebedrijven Suriname (EBS), de Suriname Energy Chamber en de SPCS hebben geen gezamenlijke, met operationele gegevens onderbouwde verklaring gegeven die voldoende inzicht en vertrouwen kon bieden.

De schuld voor de stroomonderbrekingen is in de verkeerde schoenen geschoven. De bevolking kreeg het verwijt te veel stroom te verbruiken. Ook is gesteld dat in eerdere jaren onvoldoende publieke middelen beschikbaar zijn gesteld voor investeringen.

Waarom doen instanties dit? Wij hebben met veel ongemak naar de discussies en verklaringen geluisterd. In de publieke communicatie is sterk de nadruk gelegd op het toegenomen stroomverbruik en onvoldoende op de structurele beschikbaarheid van productiecapaciteit. Veel informatie is vaag, onvolledig of niet publiekelijk verifieerbaar gebleven.

Vragen over planning en investeringen

Er kunnen veel vragen worden gesteld. In hoeverre hebben de EBS, de EAS, het ministerie en de regering tijdig uitvoering gegeven aan het vastgestelde Electricity Sector Plan (ESP)?

Waar zijn de energierapporten met jaarcijfers en realistische groeiscenario’s? De EAS moet deze publiekelijk beschikbaar stellen. Waar zijn de jaarverslagen en operationele prestatiegegevens van de bedrijven? Staatsolie publiceert haar jaarverslagen wel. Waar zijn de jaarlijkse en maandelijkse planningen?

Hebben de instanties drie, twee of één jaar geleden niet voorzien dat het beschikbare opwek- en reservevermogen onvoldoende zou worden om aan de groeiende elektriciteitsvraag te voldoen?

Hoeveel miljoenen Amerikaanse dollars zijn tussen 2015 en 2026 in de energiesector geïnvesteerd en waaraan is dat geld besteed? Zijn de investeringen op basis van de juiste prioriteiten gedaan? Waarom bestaan er dan nog steeds tekorten?

Hoeveel extra opwek- en reservevermogen moet in de komende vier jaar beschikbaar komen, met welke technologieën en op welke locaties? Zijn het onderhoud, de bedrijfsvoering en de noodzakelijke vervangingen tijdig en adequaat uitgevoerd? Het ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen en de EAS dragen hierin een toezichthoudende en beleidsmatige verantwoordelijkheid.

Transparantie over beschikbare capaciteit

Deze vragen zijn tot dusver onvoldoende concreet en controleerbaar beantwoord. Er zijn zwakke schakels in het systeem. Het is onduidelijk of de betrokken organisaties over voldoende technische, financiële en uitvoeringscapaciteit beschikken.

De samenleving mag niet met loadshedding worden geconfronteerd zonder volledige, consistente en controleerbare uitleg. Publieke verklaringen moeten feitelijk, volledig en met operationele gegevens worden onderbouwd. Door het gebrek aan transparantie dreigt het publieke vertrouwen in bepaalde personen en instanties verder af te nemen.

Maak bekend hoeveel vermogen niet beschikbaar is en in hoeverre achterstallig onderhoud, personeelstekorten of onvoldoende financiële middelen daarbij een rol spelen. Laat zien waaraan de beschikbare middelen zijn besteed en laat onafhankelijk beoordelen of de investeringen doelmatig en volgens de juiste prioriteiten zijn uitgevoerd.

Publiceer de jaarplanning en leg uit welke onderdelen zijn goedgekeurd, afgekeurd, uitgevoerd of vertraagd. Laat de regering een energie-investeringsplan, met een bijbehorend uitvoeringsplan en periodieke voortgangsrapportages, aan het parlement presenteren.

Bevolking draagt de gevolgen

De huidige situatie wekt de indruk dat de betrokken instanties, de regering en het parlement noodzakelijke beslissingen en maatregelen niet tijdig hebben genomen. De bevolking zit nu met de gebakken peren: huishoudens en bedrijven dragen de maatschappelijke en economische gevolgen.

Twee weken later is nog steeds niet aan de samenleving uitgelegd dat de loadshedding voorlopig voorbij is. Opmerkelijk is dat de stroomonderbrekingen direct na de afronding van geplande werkzaamheden aan een onderstation bij een centrale zijn gestopt.

Dit kan erop wijzen dat deze werkzaamheden en de daarmee samenhangende tijdelijke beperking van het elektriciteitssysteem een belangrijke rol hebben gespeeld. De verantwoordelijke instanties hebben hierover echter geen nadere uitleg gegeven. In plaats van open kaart te spelen, wordt liever naar parlementariërs en anderen gewezen. Die tegenstrijdige en slecht onderbouwde communicatie kost de betrokken instanties geloofwaardigheid.

Landelijk energieplan nodig

Op korte termijn is een samenvatting nodig van alle goed onderzochte plannen, vertaald naar financiering, een tijdlijn en de beschikbare uitvoeringscapaciteit. Bespreek die plannen breed, laat ze goedkeuren, zoek de benodigde middelen en voer ze uit. Informeer de samenleving vervolgens over wat er gaat gebeuren en wat zij mag verwachten.

Een mogelijk scenario is het bepalen van de technisch en economisch meest geschikte locatie in of rond het EPAR-gebied voor de installatie van thermische opwekeenheden. Daarbij kan worden gedacht aan zogeheten RICE-eenheden: Reciprocating Internal Combustion Engines.

Via een transparante aanbesteding moet worden nagegaan hoe snel geschikte leveranciers 60 tot 80 megawatt aan opwekcapaciteit kunnen produceren en verschepen voor het EPAR-net. Mogelijke locaties zijn Mariënburg, Paranam, Jarikaba, Kwatta, Livorno en de Saramaccastraat. Daarover moet een duidelijke keuze worden gemaakt.

Voor het ENIC-gebied kan worden gedacht aan 5 tot 10 megawatt. Voor de overige districten en het binnenland kan ongeveer 15 tot 35 megawatt worden gerealiseerd met kleinere generatoren. Ook zullen voorzieningen aan de elektriciteitsnetten moeten worden getroffen.

Investering van miljoenen dollars

Er moet een duidelijke Terms of Reference (ToR) worden opgesteld. Daarna moet de financiering worden gezocht en moeten openbare aanbestedingen worden georganiseerd. Vervolgens moet een definitief besluit worden genomen en moeten betrouwbare contracten worden gesloten. De uitvoering kan twee tot vijf jaar duren.

Dit zijn kortetermijnoplossingen waarmee direct moet worden begonnen om de nood te verlichten. De bevolking weet dan dat serieus aan haar belangen wordt gewerkt.

De kosten worden voorlopig geraamd op ongeveer USD 180 miljoen tot USD 240 miljoen, verspreid over vijf jaar en mogelijk gedekt met financieringen. Dit betekent niet dat de regering het volledige bedrag onmiddellijk moet vrijmaken.

Vanaf 2028 zullen naar verwachting olie-inkomsten en belastingopbrengsten binnenkomen. Daarmee en met de inkomsten uit de verkoop van elektriciteit kan mogelijk een deel van de investerings- en financieringslasten worden gedekt.

Investeren in groene energie

Naast het thermische uitbreidingsplan kunnen gelijktijdig obstakels worden weggenomen om via transparante aanbestedingen en wijzigingen van de energiewetgeving groene-energieprojecten in alle districten te realiseren.

Voor Nickerie kan worden gedacht aan ongeveer 5 megawatt extra zonnecapaciteit, gecombineerd met een Battery Energy Storage System (BESS). Daarvoor is ongeveer vijf hectare grond nodig. De voorlopige investering wordt geraamd op circa USD 13 miljoen.

Private ontwikkelaars kunnen dit project uitvoeren, eventueel via een publiek-private samenwerking en ondersteund door een langlopende Power Purchase Agreement (PPA).

Voor het EPAR-net kan 100 MWp aan zonneparken worden gerealiseerd, eveneens in combinatie met batterijopslag. Hoeveel opslagcapaciteit nodig is en voor welke duur, hangt af van het belastingprofiel, de avondpiek en de vereisten voor netstabiliteit. Dat moet nog worden doorgerekend.

Voor dit project is naar schatting 110 hectare grond nodig. De investering kan ongeveer USD 180 miljoen bedragen. Ook dit kan privaat of publiek-privaat worden uitgevoerd, met langlopende PPA’s als basis.

Voor de overige districten en dorpen kan worden gedacht aan 25 tot 50 megawatt aan verspreide zonnesystemen met batterijopslag. Daarvoor is in totaal ongeveer 50 tot 100 hectare grond nodig. De investeringen worden geraamd op USD 50 miljoen tot USD 120 miljoen.

Energie uit bioafval

In Nickerie kan beschikbaar en geschikt bioafval worden omgezet in elektriciteit. Hiervoor is ongeveer vier hectare grond nodig en wordt voorlopig uitgegaan van een investering van circa USD 20 miljoen.

Dit project kan worden uitgevoerd door private ontwikkelaars of via een publiek-private samenwerking, ondersteund door een langlopende PPA.

De genoemde capaciteiten en investeringsbedragen zijn indicatieve ramingen. Ze moeten worden gevalideerd aan de hand van haalbaarheidsstudies, netstudies en marktconsultaties.

Daarnaast kunnen deskundigen werken aan energieplannen voor de middellange en lange termijn en aan mogelijke transmissieverbindingen met de buurlanden.

Alleen door met competente en integere mensen aan de slag te gaan, kunnen ongeloofwaardigheid, twijfel, voortdurende schuldvragen en onderbrekingen van de elektriciteitsvoorziening tot het verleden gaan behoren.

Samuel Mehairjan M.Sc. is Electrical Power Systems Engineer en heeft 39 jaar ervaring met elektriciteitsopwekking, transmissie en distributie.

Priyel Tedjoe MSc is Power Systems Specialist en beschikt over internationale ervaring met elektriciteitssystemen en hoogspanningsonderstations.

Ingezonden door Samuel Mehairjan M.Sc. en Priyel Tedjoe MSc