Opinie: Eén jaar regering-Simons – rust alleen is geen systeemverandering

Een jaar na het aantreden van president Jennifer Simons en vicepresident Gregory Rusland presenteert de regering een indrukwekkend ogende lijst met verworvenheden. Er wordt gewezen op financiële stabiliteit, hogere internationale reserves, sociale ondersteuning, woningbouwplannen, renovaties van scholen, investeringen in de gezondheidszorg, elektrificatie van dorpen en infrastructurele projecten.

Het zou onredelijk zijn om al deze initiatieven als betekenisloos af te doen. De regering heeft na een periode van politieke polarisatie een zekere bestuurlijke rust gebracht. Er zijn projecten gestart die op termijn de levensomstandigheden van burgers kunnen verbeteren. Ook de politieke stabiliteit binnen de brede coalitie is, ondanks interne verschillen, tot nu toe behouden gebleven.

Maar een regering moet niet alleen worden beoordeeld op het aantal aangekondigde projecten, ingestelde commissies of gehouden ceremonies. De werkelijke maatstaf is wat burgers dagelijks merken en in hoeverre oude bestuurlijke patronen daadwerkelijk zijn doorbroken. Juist op dat punt blijft de balans na één jaar mager.

Een activiteitenlijst is nog geen resultatenrekening

In haar eigen evaluatie noemt de regering maatregelen op bijna elk beleidsterrein. Het overzicht bevat echter veel woorden als gelanceerd, gestart, voorbereid, beschikbaar gesteld en in ontwikkeling. Dat zijn tekenen van activiteit, maar niet automatisch bewijzen van structurele vooruitgang.

Een scholenrenovatieproject is pas succesvol wanneer leerlingen en leerkrachten daadwerkelijk in veilige, goed uitgeruste gebouwen terecht kunnen. Een huisvestingsprogramma moet niet alleen worden gelanceerd, maar ook woningen opleveren die betaalbaar en eerlijk verdeeld zijn. Geld beschikbaar stellen aan ziekenhuizen en geneesmiddelenbedrijven is belangrijk, maar het resultaat moet worden gemeten aan beschikbare medicijnen, kortere wachttijden en betere zorg voor patiënten.

Daar ontbreekt het in de regeringsbalans te vaak aan: meetbare resultaten, concrete einddata en een openbaar overzicht van wat daadwerkelijk is uitgevoerd.

De regering mag zichzelf complimenteren, maar moet ook bereid zijn om uit te leggen welke doelen niet zijn gehaald, waarom projecten vertraging opliepen en welke ministers onvoldoende hebben gepresteerd. Een geloofwaardige jaarbalans bevat niet alleen successen, maar ook mislukkingen en lessen.

Macro-economische cijfers vertellen niet het hele verhaal

De regering wijst terecht op positieve macro-economische ontwikkelingen. Volgens haar verbeterde het primaire saldo, stegen de internationale reserves naar USD 1,885 miljard en daalde de overheidsschuld naar 122,8 procent van het bruto binnenlands product.

Die cijfers kunnen echter niet los worden gezien van de werkelijkheid in huishoudens. Een schuld van 122,8 procent van het bbp blijft bijzonder hoog. Bovendien werd voor 2026 opnieuw een begroting met een aanzienlijk tekort gepresenteerd, waarbij een deel van de financiering uit leningen en schenkingen moet komen. (DNA)

Ook de bewering dat de inflatie “beheersbaar” is vraagt om nuance. Volgens cijfers van de Centrale Bank van Suriname bedroeg de inflatie in mei 2026 op jaarbasis 11,4 procent. De prijzen stegen die maand gemiddeld met 1,3 procent ten opzichte van april.

Voor economen kan 11,4 procent aanzienlijk beter zijn dan de extreme inflatie van eerdere jaren. Voor gezinnen betekent het echter dat boodschappen, vervoer, gezondheidszorg en andere basisuitgaven opnieuw duurder worden. Stabilisatie betekent niet dat prijzen dalen; het betekent slechts dat ze minder snel stijgen.

De regering heeft tijdelijke koopkrachtmaatregelen getroffen en de brandstofprijs begrensd. Dat heeft waarschijnlijk bijgedragen aan sociale rust. Tegelijkertijd kosten dergelijke maatregelen de staat veel geld en bieden ze geen structurele oplossing wanneer de productie, werkgelegenheid en reële inkomens onvoldoende groeien. De centrale vraag blijft daarom: is de economie werkelijk sterker geworden, of wordt er vooral geprobeerd de gevolgen van een kwetsbare economie tijdelijk te verzachten?

Waar blijft het productiebeleid?

De grootste economische zwakte van Suriname is al jaren bekend: het land importeert te veel, produceert te weinig en is sterk afhankelijk van inkomsten uit natuurlijke hulpbronnen. President Simons heeft meermaals gewaarschuwd dat de toekomstige olie-inkomsten geen vloek mogen worden. Dat is terecht. Maar juist daarom moet nu al duidelijk zijn welke productiesectoren de regering wil ontwikkelen, hoeveel geld daarvoor beschikbaar is en welke concrete doelen vóór 2028 moeten worden bereikt.

Volgens de Vereniging van Economisten in Suriname (VES) ontbrak na acht maanden nog steeds een samenhangend productiebeleid. De organisatie stelde onder meer dat het ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij nog geen beleidsnota had, terwijl ook onduidelijkheid bestond over landbouw, visserij, local content en economische diversificatie.

Het instellen van commissies kan noodzakelijk zijn, maar Suriname heeft al vele rapporten, ontwikkelingsplannen en sectorstudies. Wanneer iedere nieuwe regering opnieuw onderzoek laat doen zonder bestaande kennis om te zetten in uitvoering, gaat er tijd verloren.

En tijd is precies wat Suriname niet heeft. De olieproductie komt dichterbij. Zonder sterke financiële instituties, een transparant spaarfonds, duidelijke local-contentregels en een geloofwaardig productieplan dreigt olie opnieuw vooral consumptie, importen en politieke verdeling te financieren.

‘Kenki a Systeem’ is nog onvoldoende zichtbaar

De belangrijkste politieke belofte van de regering was niet alleen economisch herstel, maar ook verandering van het systeem. De slogan Kenki a Systeem suggereerde een breuk met politiek patronage, vriendjespolitiek, inefficiëntie en gebrekkige transparantie. Na één jaar is die breuk nog moeilijk waarneembaar.

De VES concludeert dat benoemingen nog te vaak door politieke loyaliteit worden bepaald en dat ministeries, staatsbedrijven, buitenlandse posten en commissies worden gebruikt om politieke relaties te belonen. Volgens de organisatie heeft de beloofde systeemverandering zich onvoldoende vertaald in beter economisch bestuur en sterkere publieke instituties. (Starnieuws)

Die kritiek kan niet eenvoudig worden afgedaan als oppositiepolitiek. Ook binnen de coalitie klinken zorgen over het tempo en de kwaliteit van de uitvoering. A20-parlementariër Steven Reyme erkent dat de regering rust en vertrouwen heeft gebracht, maar stelt tegelijkertijd dat de aanpak van armoede, huisvesting, milieuproblemen, goudordening en veiligheid in het binnenland te langzaam verloopt.

Een open sollicitatieprocedure voor enkele raden van commissarissen is positief, maar vormt nog geen nieuwe bestuurscultuur. Daarvoor moeten alle belangrijke benoemingen toetsbaar plaatsvinden op basis van deskundigheid, integriteit en ervaring. De samenleving moet ook kunnen zien wie heeft gesolliciteerd, welke criteria zijn gehanteerd en waarom iemand uiteindelijk is geselecteerd.

Zolang politieke partijen sleutelposities blijven beschouwen als onderdeel van hun coalitiebeloning, verandert het systeem niet. Dan veranderen alleen de personen die ervan profiteren.

Transparantie wordt juist getest wanneer het moeilijk wordt

Goed bestuur blijkt niet uit toespraken over transparantie, maar uit de manier waarop een regering omgaat met gevoelige kwesties. De ophef rond verdwenen kwik uit een politiebureau, goud dat uit een kluis van Grassalco zou zijn verdwenen, de massale vissterfte in de Saramaccarivier en vragen over het functioneren van de Anti-Corruptie Unit hebben het vertrouwen niet versterkt. Parlementariërs uit zowel coalitie als oppositie verzetten zich tegen het achter gesloten deuren behandelen van deze kwesties. Zij vonden dat de samenleving recht had op openbare verantwoording.

Het argument dat strafrechtelijke onderzoeken niet mogen worden geschaad is begrijpelijk. Maar ook zonder onderzoeksdetails prijs te geven, kan de regering uitleggen welke bestuurlijke tekortkomingen zijn vastgesteld, wie verantwoordelijk was voor toezicht en welke maatregelen worden genomen om herhaling te voorkomen.

Geheimhouding mag niet de automatische reactie worden wanneer een onderwerp politiek ongemakkelijk is. Juist een regering die systeemverandering belooft, moet meer openheid bieden dan haar voorgangers. Ook het mogelijke langdurige uitstel van de Comptabiliteitswet roept vragen op. Volgens NPS-fractieleider Jerrel Pawiroredjo wil de regering de Comptabiliteitswet 2024 en de regels rond het Spaar- en Stabilisatiefonds voorlopig nog niet volledig uitvoeren. Hij waarschuwde dat juist deze wet nodig is voor begrotingsdiscipline en verantwoord schuldbeheer richting de olieperiode.

Een regering kan moeilijk financiële discipline als verworvenheid presenteren en tegelijkertijd de volledige uitvoering van een belangrijke financiële beheerswet uitstellen.

De mens staat centraal, maar merkt dat nog onvoldoende

De regering zegt dat de mens centraal staat. Dat is een goed uitgangspunt, maar het moet zichtbaar worden in de dagelijkse werkelijkheid. Veel gezinnen blijven worstelen met hoge prijzen. Leerkrachten, zorgmedewerkers, politieagenten en andere werkenden vragen om betere arbeidsvoorwaarden. Jongeren zoeken zekerheid, betaalbare woningen en perspectief op degelijk werk. Bewoners van het binnenland worden geconfronteerd met milieuvervuiling, gebrekkige voorzieningen en veiligheidsproblemen.

De regeringspartij NDP erkent zelf dat veel gezinnen het economisch herstel nog onvoldoende in hun dagelijks leven merken. De partij zegt daarom dat het tweede regeringsjaar in het teken moet staan van versnelde uitvoering. Die erkenning is belangrijk. Maar in het tweede jaar kan de regering zich niet langer voornamelijk beroepen op de moeilijke uitgangssituatie of op problemen die zij van het vorige kabinet heeft geërfd. Naarmate de tijd verstrijkt, worden de huidige problemen steeds meer haar eigen verantwoordelijkheid.

Het tweede jaar moet het jaar van keuzes worden

Het eerste regeringsjaar van Simons en Rusland kan worden omschreven als een jaar van bestuurlijke rust, sociale demping en voorbereiding. Dat is niet niets. Maar het is ook nog geen systeemverandering. De regering heeft laten zien dat zij problemen kan benoemen en programma’s kan lanceren. Zij moet nu bewijzen dat zij ook harde keuzes kan maken: verliesgevende staatsbedrijven hervormen, politieke benoemingen terugdringen, productie stimuleren, financiële wetgeving uitvoeren, corruptie transparant aanpakken en ministers aanspreken die onvoldoende leveren.

De samenleving hoeft niet te verwachten dat alle problemen binnen één jaar zijn opgelost. Zij mag na één jaar wel verwachten dat duidelijk zichtbaar is wat anders wordt gedaan dan voorheen. De belangrijkste opdracht voor president Simons is daarom niet om meer verworvenheden op te sommen. Zij moet aantonen dat haar regering werkelijk bereid is het systeem te veranderen, ook wanneer dat betekent dat partijgenoten, coalitiepartners en politieke vrienden macht, functies of privileges moeten inleveren.

Pas dan wordt Kenki a Systeem meer dan een verkiezingsslogan. Tot die tijd is de voorlopige conclusie onvermijdelijk: er is meer rust gekomen, maar de beloofde verandering blijft achter.