PAHO wil malaria in Amerika verder terugdringen met nieuw actieplan

Het plan voor de periode 2026–2030 moet het aantal besmettingen aanzienlijk verminderen en meer landen helpen de ziekte volledig uit te bannen. Suriname wordt daarbij genoemd als een belangrijk voorbeeld, nadat het land in 2025 als eerste in het Amazonegebied officieel malariavrij werd verklaard.

De PAHO presenteerde het Action Plan for Malaria Elimination in the Americas 2026–2030 op vrijdag 6 november tijdens een regionale bijeenkomst in Brasília, Brazilië. Het plan richt zich vooral op gemeenschappen waar malaria nog voorkomt en waar de toegang tot gezondheidszorg beperkt is.

Volgens de organisatie werden in 2025 ongeveer 458.000 malariagevallen geregistreerd in de regio. Dat is een daling van 18 procent ten opzichte van 2020. Toch blijft de ziekte een belangrijke uitdaging, vooral in afgelegen gebieden, inheemse gemeenschappen en mijnbouwgebieden.

De PAHO wil het aantal nieuwe malariagevallen tegen 2030 met 50 procent terugbrengen ten opzichte van 2024, toen ongeveer 537.000 besmettingen werden gemeld. Daarnaast moet het aantal infecties veroorzaakt door de malariaparasiet Plasmodium falciparum met 70 procent worden verminderd.

Suriname voorbeeld voor de regio

Suriname behoort tot de vijf landen in de regio die sinds 2018 officieel door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) malariavrij zijn verklaard. De andere landen zijn Argentinië, Paraguay, El Salvador en Belize. Met de certificering in 2025 werd Suriname bovendien het eerste land in het Amazonegebied dat malaria wist uit te bannen. Deze erkenning betekent dat het land de lokale overdracht van malaria succesvol heeft onderbroken.

De PAHO beschouwt dergelijke resultaten als bewijs dat malaria-eliminatie mogelijk is, ook in gebieden waar de ziekte jarenlang een groot volksgezondheidsprobleem vormde. Het behoud van deze status blijft echter belangrijk. Landen die malaria hebben geëlimineerd, moeten alert blijven op geïmporteerde besmettingen en voorkomen dat de ziekte zich opnieuw lokaal verspreidt.

Meer aandacht voor afgelegen gemeenschappen

Een belangrijk onderdeel van het nieuwe actieplan is het dichter bij de bevolking brengen van diagnose en behandeling. Volgens de PAHO vormen grote afstanden, hoge vervoerskosten en beperkte medische voorzieningen belangrijke obstakels voor een effectieve aanpak van malaria. De organisatie wil daarom het gebruik van snelle diagnostische tests uitbreiden en lokale netwerken versterken, zodat mensen ook buiten ziekenhuizen en gezondheidscentra sneller kunnen worden onderzocht en behandeld.

Daarnaast wordt ingezet op digitale hulpmiddelen, betere ziektebewaking, preventieve behandelingen en nieuwe behandelmethoden om terugkerende malaria-infecties te voorkomen. Volgens Sylvain Aldighieri, directeur van de PAHO-afdeling voor de preventie, bestrijding en eliminatie van overdraagbare ziekten, hebben landen in de regio al aangetoond dat malaria kan worden uitgebannen. Hij benadrukt dat verdere vooruitgang afhankelijk is van voldoende politieke steun, financiële middelen en betere toegang tot gezondheidszorg voor kwetsbare gemeenschappen.

Grootste deel besmettingen in Zuid-Amerika

Uit cijfers van de PAHO blijkt dat de bestrijding van malaria in de regio ongelijk verloopt. Tussen 2015 en 2025 daalde het aantal besmettingen met slechts 4,6 procent, van ongeveer 480.000 naar 458.000 gevallen. In 2025 werd 86 procent van alle malariagevallen in Zuid-Amerika geregistreerd, voornamelijk in het Amazonegebied en langs de Pacifische kust van Colombia. Brazilië, Colombia en Venezuela waren gezamenlijk verantwoordelijk voor 74 procent van alle gemelde besmettingen in de regio.

De verspreiding van malaria blijkt bovendien sterk geconcentreerd te zijn in bepaalde gebieden. In slechts 22 gemeenten, verspreid over zes landen, werden in 2025 meer dan 4.000 gevallen geregistreerd. Samen waren deze gemeenten goed voor 43 procent van alle besmettingen. Volgens de PAHO biedt deze concentratie mogelijkheden om beschikbare middelen gerichter in te zetten en de overdracht van de ziekte sneller te onderbreken.

Duurzame financiering noodzakelijk

De PAHO waarschuwt dat onvoldoende financiering een belemmering kan vormen voor verdere malaria-eliminatie. Landen worden daarom opgeroepen hun nationale budgetten voor malariabestrijding minimaal op peil te houden en, waar mogelijk, te verhogen. Ook moeten gezondheidsdiensten sneller reageren op nieuwe besmettingen. Dat betekent dat gevallen onmiddellijk worden onderzocht en maatregelen worden genomen om verdere verspreiding te voorkomen.

De regionale malaria-adviseur van de PAHO, Roberto Montoya, benadrukt dat mensen met ziekteverschijnselen snel toegang moeten hebben tot een test en, indien nodig, onmiddellijk een behandeling moeten kunnen beginnen. Het aantal malariadoden in de regio daalde volgens de organisatie van 169 in 2015 naar 115 in 2025.

Suriname werkt aan bredere ziektebestrijding

Naast de regionale aanpak werkt Suriname aan een nationale routekaart voor de bestrijding en eliminatie van overdraagbare ziekten. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Arbeid organiseerde hiervoor begin november, in samenwerking met de PAHO en de WHO, een bijeenkomst met deskundigen en andere betrokkenen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar manieren om behaalde resultaten, waaronder de malariavrije status van Suriname, te behouden en de bestrijding van andere ziekten te versnellen. Het regionale actieplan werd gepresenteerd tijdens de bijeenkomst over malaria-eliminatie die van 4 tot en met 6 november in Brasília plaatsvond. De bijeenkomst werd afgesloten op de Dag van Malaria in de Amerika’s, onder het thema “Zero Malaria in the Americas”.