Wat zich afspeelt in het Lawa-gebied is geen incident. Het is het voorspelbare resultaat van decennialange verwaarlozing, waarbij regering na regering heeft nagelaten om de goudsector daadwerkelijk te ordenen en te controleren. Terwijl beleidsnota’s zich opstapelden, bleef de realiteit in het binnenland onveranderd – en inmiddels levensgevaarlijk.

Onlangs sloeg Stichting Mulokot alarm over de extreme vervuiling van het drinkwater in het Wayana-gebied. In het Parbode Magazine van april zijn ronduit schokkend: kwik overschrijdt de norm van de Wereldgezondheidsorganisatie met 8469 keer, arseen met 4623,6 keer, lood met 460 keer en cadmium met 1787 keer. Stoffen die stuk voor stuk ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengen – van zenuwschade en kanker tot nierschade en ontwikkelingsproblemen bij kinderen. Daarbovenop is het water zwaar bacterieel vervuild. Er is onder meer E. coli aangetroffen, een bacterie die normaal voorkomt in de darmen van mensen en dieren. De aanwezigheid ervan in drinkwater wijst op verontreiniging met uitwerpselen (fecaliën). Dat betekent dat het water niet alleen chemisch vervuild is, maar ook direct infectiegevaar oplevert. Het kan leiden tot ernstige diarree, buikkrampen en andere ziekteverschijnselen, vooral bij kinderen en ouderen. Het totale aantal coliforme bacteriën is zelfs zo hoog dat het niet meer meetbaar is – een duidelijk signaal dat het water totaal ongeschikt is voor consumptie.

Dat deze situatie zich voordoet, kan niemand nog verrassen. Al meer dan een eeuw – zo’n 130 jaar – vinden er mijnbouwactiviteiten plaats in het gebied, waarbij chemicaliën zoals kwik en arseen structureel worden gebruikt. Het bos is aangetast, waterbronnen zijn vervuild en gemeenschappen worden blootgesteld aan risico’s die in andere delen van het land ondenkbaar zouden zijn. In 2011 werd de Ordening Goudsector opgericht, met als doel precies deze problemen aan te pakken: regulering van de sector, terugdringing van illegaliteit, bescherming van het milieu en het verhogen van staatsinkomsten. Het was een noodzakelijke stap, die hoop gaf op verbetering.

Maar vijftien jaar later moet worden vastgesteld dat die ordening grotendeels op papier is gebleven. De uitvoering bleef uit, toezicht bleef zwak en de praktijk veranderde nauwelijks. Illegale en ongecontroleerde goudwinning ging door, met alle gevolgen van dien voor mens en milieu. De huidige crisis in het Lawa-gebied is daar een direct gevolg van. Ondertussen zitten de bewoners met de gevolgen. Tijdens de regentijd biedt regenwater nog enige uitkomst, maar in de droge maanden – vooral september en oktober – drogen kreken op en zijn mensen volledig afhankelijk van de vervuilde Lawarivier. Huiduitslag, diarree en andere gezondheidsklachten zijn dan geen uitzondering, maar dagelijkse realiteit.

Wat deze situatie extra triest maakt, is dat de roep om aandacht niet nieuw is.
Al jaren wordt er aan de bel getrokken bij de overheid, maar concrete actie blijft uit. Erlan Sleur vraagt aandacht voor het kwikgebruik en heeft zelfs beelden.

De goudsector lijkt economische prioriteit te krijgen en verdient flink aan de winning van goud. Maar de mensen die in datzelfde gebied wonen, blijken nauwelijks mee te tellen.

Dat een stichting nu zelf, met internationale steun, werkt aan een drinkwaterinstallatie om rivierwater te zuiveren, is hoopgevend, maar anderzijds ook beschamend.
Schoon drinkwater is geen luxe, maar een basisrecht.

De kern van het probleem is helder.
Niet het gebrek aan kennis of plannen, maar het gebrek aan politieke wil en uitvoering. Zolang dat niet verandert, blijft voor de bewoners van het Lawa-gebied één harde realiteit overeind: hun drinkwater is vergif.